Ιστορία της Κοζάνης.

Πρώτοι συνοικισμοί

            Αφού λοιπόν καταβλήθηκε αυτή η πόλη απ’ τις συχνές επιδρομές, και πέρασε ένα διάστημα -πολύ πριν την κατάληψη κι οπωσδήποτε στα τελευταία βυζαντινά χρόνια (1100 -1300)-, χτίστηκε ναός και μετόχι σε θέση επίκαιρη και οχυρή, περιβαλλόμενη από δάσος. Κατά τη βυζαντινή περίοδο, σε απόκρυφη φυσικά οχυρωμένη τοποθεσία, στη θέση Σώποτον ή Ισόπατον, ιδρύθηκε ακόμη συνοικισμός που ονομάστηκε Καλύβια, ο οποίος απείχε μισή ώρα προς τα δυτικά από το ναό και το μοναστήρι και είχε αρκετές πηγές πόσιμων νερών στα όρια του. Απ” αυτά τα Καλύβια σώζονται ερείπια, υδραγωγεία και ίχνη δρόμων, ενώ μερικές φορές ανακαλύπτονται εκεί οικιακά αντικείμενα ασήμαντα και νομίσματα βυζαντινά· η τοποθεσία σήμερα ονομάζεται Παλαιόσπιτα. Ταυτόχρονα με την ίδρυση του συνοικισμού, ιδρύθηκε λίγο μακρύτερα και ναός, προς το ΝΑ μέρος, πάνω σε προβεβλημένο λόφο, στην μνήμη του Αγίου Αθανασίου θεμελιωμένος πάνω σε ερείπια αρχαίου βωμού και μισοκρυμμένος ανάμεσα σε δάσος από σφενδάμια, κρανιές και άλλα δέντρα.

Άποικοι από την Ήπειρο

Και ενώ έτσι είχαν τα πράγματα, γύρω στο 1390, άποικοι από την Πρεμετή, το Μπιθυκούκι και την Κόσδιανη, οι οποίοι δεν άντεχαν τις πιέσεις και τη βίαιη αλλαγή του θρησκεύματος τους, μετανάστευσαν από εκεί και προχωρώντας ανατολικότερα κατέλαβαν οχυρή θέση που απείχε μια ώρα από το βουνό, πάνω από τη Σελίτσα, στάθμευσαν στο μέρος, άρχισαν να κατασκευάζουν καλύβες κι ονόμασαν το μέρος Κόζιανη από την ερημωμένη Κόστιανη ή Κοστάνιανη, πόλη της Ηπείρου που βρίσκεται στην επαρχία της Πωγωνιανής.

Αρχές και ονομασίες του συνοικισμού

Λίγο καιρό μετά την εγκατάσταση των προσφύγων (1392) πάνω από την Σελίτσα και ενώ διασκορπίστηκαν στην περιοχή Κονιάρηδες έποικοι από την Ανατολή -οι οποίοι κατέλαβαν επίκαιρες θέσεις και εύφορα μέρη διώχνοντας τους παλιούς ενοίκους- οι κάτοικοι του νέου αποικισμού δοκίμασαν πολλές ταλαιπωρίες· κι επειδή δεν ήταν ασφαλείς στην περιοχή, μετακινήθηκαν ανατολικά και αφού βρήκαν χριστιανικό συνοικισμό δίπλα στα Καλύβια έμειναν εκεί· οι κάτοικοι των Καλυβίων δεν τους αποξένωσαν εντελώς, τους υποχρέωσαν όμως να χτίσουν τα σπίτια τους ανατολικότερα, κοντά στο δάσος, πλάι σε μια βραχώδη απόφυση, βορειοδυτικά της ορεινής αντηρίδος του Βερμίου, πάνω από τη σημερινή πόλη· ονόμασαν την περιοχή Τσαμουριά, διασώζοντας το παρωνύμιο της παλιάς κοιτίδας τους. Έτσι, συγκροτήθηκε συνοικισμός και η πολίχνη ονομάστηκε Κόστιανη ή Κόσδιανη με τραχύτερη προφορά, γνωστή αργότερα και ως Κόζιανην, την οποία οι μετέπειτα λόγιοι μετασχημάτισαν επί το ελληνικότερον σε Κοζάνη. Κοντά στη θέση Τσάμρα, ονόμασαν και την διπλανή βραχώδη απόκλιση του λόφου Σκρίκαν ή Σκίρκαν, όνομα που δηλώνει βραχώδη τόπο.

Κύρος παραδόσεως

            Μετά από προσεκτική έρευνα κι επιμελή έλεγχο, δέχτηκα την παράδοση αυτή ως την πιο ασφαλή ιστορικά, αφού προερχόταν από ανθρώπους αξιόπιστους, οι οποίοι ήταν απλοί μεν, ερεύνησαν όμως τις πηγές και την ιστορία της πόλης και περισσότερο απ” τον αείμνηστο  Νάννο Γιάντσο, ο οποίος ήταν απόγονος οικογένειας που ήρθε απ” την Ήπειρο μαζί με τις οικογένειες Σιώμου, Γιαννούση, Κόντη, Λουσιάνη, Μπούνου, Σιακαβάρα, Ρούση, Βλιώρα, Καρακάση, Κουτσοσίμου, Λάσκου, Λούια, Λακοβά, Μπασισίμου (Τζιμουλά), Τσιώρα, Πηγαδά, Σαχίνη, Χατζηκωνσταντίνου, Μουστάκα, Μούκα, Σμίλιου κ.α. Απορώ δε πώς η ουσιώδης αυτή παράδοση διέφυγε από την έρευνα όσων έγραψαν μέχρι τώρα, και ειδικά απ’ τον Γουναρόπουλο, ο οποίος είχε το μυαλό του στις μεταγενέστερες και παιδαριώδεις εκείνες φήμες.

Σύμφωνα λοιπόν με τα προηγούμενα, το όνομα της πόλης εξηγείται πλέον σαφώς, προκύπτει από την εξέλιξη της ιστορίας κι ερμηνεύεται με βάση την φιλοπατρία των πρώτων Ελλήνων αποίκων που ήρθαν απ” την Ήπειρο, οι οποίοι για να παρηγορηθούν διατήρησαν το όνομα της ερημωμένης πατρίδας τους και ανασύστησαν νέα Κόσδιανη. Με αυτό τον τρόπο, εξηγείται και η ονομασία της τοποθεσίας Παλαιοκόσδιανη, η οποία διασώθηκε μέχρι σήμερα στο βουνό πάνω από τη Σελίτσα, μια ώρα απόσταση προς τα βορειοανατολικά της. Σύμφωνα με όσα λένε αυτόπτες μάρτυρες, στην τοποθεσία που αναφέραμε σώζονται ασήμαντα ίχνη παλαιού συνοικισμού, ενώ το 1906 χτίστηκε εκεί ναός και γίνεται κάθε χρόνο πανηγύρι στη μνήμη του Αγίου Μάρκου.

Σέρβια. Έποικοι από τα Σέρβια και το Δρέπανο

Μετά την εγκατάσταση των αποίκων από την Ήπειρο, κι αφού έγινε γνωστός ο νέος συνοικισμός δίπλα στον φτωχικό συνοικισμό του Τρίδεντρου που προϋπήρχε, δεκαοχτώ περίπου οικογένειες από τα Σέρβια, πόλης μεγάλης και πολυάνθρωπης, για να αποφύγουν την καταπίεση κατέφτασαν μετά από μερικά χρόνια κυνηγημένοι (επήλυδες), κατοίκησαν εκεί κι ενίσχυσαν το συνοικισμό που υπήρχε.

Βεβαίως, δεν είναι γνωστό ποιο έτος ακριβώς έγινε η μετοίκηση αυτών που ήρθαν απ” τα Σέρβια, εικάζεται όμως ότι συνέβη λίγα χρόνια μετά την κάθοδο των εποίκων από την Ήπειρο. Κατά την περίοδο που μετοίκησαν στη νεοσύστατη πολίχνη (αρτιπαγές πολίχνιον) οι αναφερόμενες οικογένειες από τα Σέρβια, άρχισαν να προσέρχονται στην Κόσδιανη και νέοι άποικοι από το χριστιανικό χωριό Δρέπανο (σήμερον Δρεπανάδες), το οποίο βρισκόταν μια ώρα βορειοανατολικά της Κοζάνης, χτισμένο κοντά στο σημερινό Καρατζιλάριον. Γιατί, αφού οι κατακτητές άποικοι από το Ικόνιο κατέλαβαν την εύφορη πεδιάδα του Εγρί Μπουτζάκ (λοξής γωνίας), οι Χριστιανοί κατέφευγαν σε άβατα, πετρώδη και απόκρυφα μέρη, για να βρουν καταφύγιο, επειδή δεν μπορούσαν να ζήσουν με ασφάλεια. Αφού ερήμωσαν λοιπόν τα χωριά Δρέπανο και Σταρείδωλα (Τοπτσιλάρ), πολλοί κάτοικοί τους μετατοπίστηκαν στη νεοσύστατη πολίχνη αυξάνοντας τον πληθυσμό της, ενώ άλλοι από αυτούς στράφηκαν προς τα χωριά των Χασίων, τα οποία απέφευγαν τις συχνές επιδρομές των γειτόνων (ομόρων) γιατί ήταν χτισμένα σε μέρη οχυρά και δύσβατα.

Ένωση των συνοικισμών

Έτσι, αφού ο συνοικισμός έγινε αρκετά μεγάλος (επαρκής) κι εγκαταστάθηκε σ’ αυτόν αντιπρόσωπος της κυβέρνησης, οι κάτοικοι που έμεναν προηγουμένως γύρω από το Σώποτον άφησαν σταδιακά (βαθμηδόν) τα σπίτια τους στα Καλύβια κι εγκαταστάθηκαν στην πολίχνη. Ήταν περίπου εβδομήντα έξι οικογένειες (πολλοί από αυτούς ασχολούνταν με την υφαντουργία) και διασκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη του νέου συνοικισμού.

            Η συγχώνευση αυτή, κατά πάσα πιθανότητα, έγινε πριν την άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453). Είναι δε ευνόητο ότι αυτοί που εγκαταστάθηκαν κατέλαβαν τα γύρω χωράφια και άρχισαν να τα καλλιεργούν, ιδίως στο νότιο μέρος· τα περισσότερα μέρη τα κόσμησαν με αμπελώνες· γιατί, αφού δοκίμασαν, παρατήρησαν ότι το φυτό αυτό εγκλιματίζεται εύκολα, έδινε άφθονους καρπούς, και παρήγαγε εξαιρετικόν οίνο.

Ο Επίκουρος, ο Νίτσε και η τέχνη του ηδέως ζην

Ο Επίκουρος, ο Νίτσε και η τέχνη του ηδέως ζην

Ο Επίκουρος (341 π.Χ. – 270 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος. Ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή, εν ονόματι Κήπος του Επίκουρου, η οποία θεωρείται από τις πιο γνωστές σχολές της ελληνικής φιλοσοφίας.

Ο Επίκουρος παραμένει ένας από τους λιγότερο προβεβλημένους φιλοσόφους του αρχαίου κόσμου. Από μια τεράστια σε όγκο και σημασία πνευματική παραγωγή έφτασαν μέχρι τις μέρες μας σχετικά λίγα έργα και αυτά θρυμματισμένα, καθώς τα περισσότερα βιβλία χάθηκαν, για διάφορους λόγους. Από τους αρχαίους στοχαστές περισσότερο γνωστοί έγιναν άλλοι, όπως λ.χ. ο Πλάτων, ενώ πολλοί έμειναν συστηματικά στην αφάνεια ή συκοφαντήθηκαν σε όλες τις εποχές. Κατά τον καθηγητή Χαράλαμπο Θεοδωρίδη, Πλάτων και Επίκουρος είναι οι δύο πόλοι της συναισθηματικής και διανοητικής ζωής, η πιο βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη φύση αντίθεση, καθρέφτισμα της οικονομικής και κοινωνικής αντίθεσης. Ο Πλάτων είναι ο τυπικός αντιπρόσωπος του ιδεαλισμού, ο Επίκουρος του συστηματικότερου υλισμού που γνώρισε η Αρχαιότητα. Η αντίθεση είναι χαρακτηριστική για την ζωή και την κίνηση των ιδεών, για την ιστορία της φιλοσοφίας, που είναι η πάλη του ιδεαλισμού και του υλισμού. Η πρώτη, η παλαιότερη και πρωτογονότερη θεώρηση του κόσμου, είναι η ιδεαλιστική. Ο Σωκράτης είχε ιδιαίτερη μεταχείριση, καθώς ή περίφημη ρήση του για τον επερχόμενο σωτήρα ερμηνεύτηκε ως προαναγγελία της άφιξης του Ιησού: «καθεύδοντες διατελοίτε αν, ει μη τινά άλλον ο θεός υμίν επιπέμψειεν κηδόμενος υμών», όλον τον καιρό θα εξακολουθείτε να κοιμάσθε, ώσπου να σας λυπηθεί ο θεός και σας στείλει άλλον κανέναν. Ο Πλάτων πέρασε για θεόπνευστος προφήτης με προαισθήματα για το σωτήριο κήρυγμα.Το πλούσιο έργο του Επίκουρου, σημειώνει παρακάτω ο Θεοδωρίδης, παραμελήθηκε, χάθηκε και στην τύχη χρωστάμε τα λίγα πολύτιμα κομμάτια που σώθηκαν. Κρυμμένα αιώνες σα σπίθα στη στάχτη χρησίμευσαν προσάναμμα, όταν έφτασε το πλήρωμα άλλων καιρών. Η έρευνα και η κατανόηση αναστήλωσαν τη φωτεινή φυσιογνωμία του, την γνήσια ελληνική και οδηγημένοι από τη φεγγοβολία της αναστηλώνουμε κι εμείς την Αρχαιότητα όπως ήταν στην πραγματικότητα. 

    Η διδασκαλία για τη μοίρα και το πεπρωμένο έχει κεντρική θέση σε ολόκληρο το φιλοσοφικό ρεύμα του ιδεαλισμού. «Ουκ έστιν αλλάξαι ανθρώποις, ό,τι Μοίρα κακά κλωστήρος επείγει, δεν μπορούν οι άνθρωποι να ξεφύγουν απ’ ό,τι η μοίρα τούς γράφει, λέει ο Θεόκριτος, ενώ  σύμφωνα με τον Αρχίλοχο «όλα η τύχη και η μοίρα τα δίνει στους ανθρώπους», πάντα τύχη και μοίρα ανδρί δίδωσι. Κατά τον Λεύκιππο, «τα πάντα γίνονται κατ’ αναγκαιότητα, αυτήν την αναγκαιότητα ονομάζουμε ειμαρμένη», πάντα κατ’ ανάγκην, την δ’ αυτήν ειμαρμένην. Στη ίδια γραμμή βρίσκεται και ο ποιητής Όμηρος: «Σε τίποτα δεν ωφελούν τα κλαψουρίσματα. Οι Θεοί έκλωσαν έτσι το νήμα της ζωής των δυστυχισμένων ανθρώπων, που αυτοί ζούνε μέσα στα βάσανα, ενώ εκείνοι μένουν αμέριμνοι. Δύο δοχεία βρίσκονται κοντά στην πόρτα του Δία: το ένα γεμάτο από κακά δώρα και το άλλο γεμάτο από δώρα καλά. Αυτά ο κεραυνοβόλος Δίας τ’ ανακατώνει και δίνει σ’ άλλον κακά και σ’ άλλον καλά. Σ’ όποιον δώσει κακά δώρα, τον καθιστά πραγματικά δυστυχισμένο κι αληθινό βάρος της γης, πάνω στην οποία περιπλανιέται κι όπου περιφρονιέται κι από τους Θεούς κι από ανθρώπους». Οι άνθρωποι είναι σαν τα φύλλα των δέντρων: «Φύλλα τα μεν τα’ άνεμος χαμάδις χέει, άλλα δε θ’ ύλη τηλεθοώσα φύει», τα φύλλα άλλα ο αγέρας τα σκορπάει χάμω, κι άλλα βγάζουν τ αμάραντα δάση. 

       Η φιλοσοφία του Επίκουρου απορρίπτει όλες τις ιδεαλιστικές κατασκευές, τις κοσμογονίες και τους μύθους που έχουν σχέση με τη Μοίρα και το Πεπρωμένο, όπως ορίστηκαν από επιφανείς εκπροσώπους των ιδεαλιστών και συχνά είναι κοινές με πολλές δοξασίες που εισήχθησαν στον ελληνικό χώρο από την Ανατολή, τους αιώνες που ακολούθησαν την κατάρρευση του αρχαίου ελληνικού κόσμου της κλασικής εποχής. Ο Φιλόδημος, Επικούρειος του 1ου π.Χ. αιώνα, γράφει ανήσυχος για τις ιδέες και τα έθιμα που κουβαλούσαν οι Ασιάτες: «Κοιμούνται σε ναούς, θεοπαρμένοι θυσιάζουν σε πέτρες αντί σ’ αγάλματα, με τύμπανα και άγρια μουσική. Τους θεούς αυτούς τους έχουν γι’ αδέκαστους και αλύγιστους, τον Άδη άμαχο και αδάμαστο», και τους μεν (θεούς) νομίζειν ατρέπτους και απαραιτήτους, τον δ’ Άδην άμαχον και αδάμαστον κατά τινα των εθνών Ασίας. (Φιλόδημος, Περί Θεών Ι, 18,22, εκδ.Η. Diels). Γράφει ο Θεοδωρίδης σχετικά:  «Η ελληνική παιδεία δέχτηκε βαρβαρική επιδρομή. Η ανατολική θρησκοληψία και θεοσοφική διάθεση, που κουβάλησαν σ’ αυτήν οι ξένοι, Σύροι, Αιγύπτιοι, Εβραίοι, διαμετρικά αντίθετες και ασυμβίβαστες με την ουσία του ελληνισμού, ήταν φυσικό να αγκιστρωθούν στον Πυθαγόρα και στον Πλάτωνα. Ο Ιουδαίος Φίλων, που έζησε στα χρόνια του Χριστού, υποστήριξε πως ο Πλάτων τη σοφία του την άντλησε από τα ιερά βιβλία των Εβραίων, ενώ εκείνα βαστούν από “θεϊκή” έμπνευση. Κανένα αιώνα αργότερα ο Νουμήνιος από την Απάμεια της Συρίας (γύρω στα 160 μ.Χ.) έλεγε πως ο Πλάτων είναι ο ίδιος ο Μωϋσής που μιλάει ελληνικά, “Μωϋσής αττικίζων”. Ο αραβικός και ο δυτικοευρωπαϊκός Μεσαίωνας αγιοποίησαν τον Αριστοτέλη σαν φύλακα άγγελο της μωαμεθανικής και της καθολικής ορθοδοξίας.»

Ο Επίκουρος ξεκινάει από τις αισθήσεις οι οποίες αποκαλύπτουν τη μεγαλοπρέπεια και τη λαμπρότητα της ζωής. Αυτές είναι το κριτήριο της αλήθειας και τίποτα δεν υπάρχει έξω απ” αυτές. Οι Επικούρειοι ελέγχουν και απορρίπτουν συστηματικά οτιδήποτε προκαλεί φόβο στην ψυχή του ανθρώπου και κυρίως τον κυρίαρχο τρόμο του θανάτου (κενόν φόβον) και της αιώνιας τιμωρίας. Οι θεοί, ως τέλεια όντα, δεν ενδιαφέρονται για τη ζωή των βροτών ούτε για το θάνατό τους. Η θεία πρόνοια απορρίπτεται έτσι μαζί με τη θεία τιμωρία. Ο κόσμος  είναι αΐδιος (αιώνιος), δεν τον έφτιαξε κανένας από μηχανής θεός ή άνθρωπος, αλλ” ην αιεί και έστιν και έσται:

        «Εκείνος (ο Επίκουρος) μας έχει διδάξει ότι ο κόσμος υπήρξε δημιούργημα της φύσης και ότι δεν χρειάστηκε να τον οικοδομήσει κανένας πλάστης, και ότι η διαδικασία της δημιουργίας, που σύμφωνα μ’ εσάς δεν είναι δυνατό να υπάρξει χωρίς θεία επιδεξιότητα, είναι τόσο εύκολη, που η φύση θα δημιουργήσει, δημιουργεί και έχει δημιουργήσει αναρίθμητους κόσμους. Εσείς, αντίθετα, δεν μπορείτε να δείτε πώς τα κατορθώνει όλα αυτά η φύση χωρίς τη βοήθεια κάποιας διάνοιας, κι έτσι, σαν τους τραγικούς ποιητές που δεν μπορούν να φέρουν την πλοκή του δράματος σε μια κατάληξη, καταφύγατε σ’ έναν από μηχανής θεό, που την παρέμβασή του δεν θα την είχατε ανάγκη, αν αναλογιζόσασταν την δίχως όρια έκταση του διαστήματος που απλώνεται προς κάθε κατεύθυνση στό άπειρο όπου, ταξιδεύοντας ο νους, δεν βρίσκει άκρη να σταθεί.

Οι μαθητές του Κήπου αρνούνται κάθε θεία παρέμβαση στη δημιουργία του κόσμου και κάθε τελολογική ερμηνεία:

Ειμαρμενη

         «Λοιπόν, μέσα σ’ ετούτο το αχανές μήκος και πλάτος και ύψος,  υπάρχει χώρος για την άπειρη ποσότητα ατόμων που -παρ” ότι τα χωρίζει το κενό- συνδέονται μεταξύ τους και σχηματίζουν τις ενώσεις από τις οποίες αποτελούνται οι μορφές όλων των πραγμάτων που εσείς νομίζετε πως δεν μπορούν να δημιουργηθούν παρά μόνο με τη βοήθεια φυσερών και αμονιών, και μας φορέσατε σαμάρι έναν Αιώνιο Αφέντη που πρέπει μέρα νύχτα να τον φοβόμαστε· γιατί ποιος δεν θα φοβόταν έναν θεό που ανακατεύεται παντού, που προβλέπει, προνοεί και παρατηρεί τα πάντα, και κρίνει πως τον αφορά το κάθε τι; Συνέπεια της θεολογίας αυτής, πριν απ” όλα υπήρξε το δόγμα σας της Αναγκαιότητας ή της Ειμαρμένης·  η θεωρία σας ότι κάθε συμβάν είναι αποτέλεσμα μιας αιώνιας αλήθειας και ότι αποτελεί μέρος μιας αδιάσπαστης αλυσίδας αιτιοτήτων. Όμως τι αξία μπορεί να έχει μια φιλοσοφία που νομίζει ότι το κάθε τι συμβαίνει γιατί έτσι είναι γραμμένο από τη μοίρα; Αυτά τα πιστεύουν οι γριές, και μάλιστα οι αμόρφωτες γριές! Δεύτερη συνέπεια είναι οι ιδέες σας περί θείας έμπνευσης και μαντικής, που αν τις παίρναμε στα σοβαρά, θα γινόμασταν τόσο προληπτικοί που θα καταλήγαμε στους προφήτες, τους οιωνοσκόπους, στους αγύρτες, τους οραματιστές και τους ονειροκρίτες. Όμως ο Επίκουρος μάς λύτρωσε από την αιχμαλωσία και μας απελευθέρωσε από αυτές τις δεισιδαιμονίες• δεν έχουμε λοιπόν να φοβηθούμε τίποτα από τις υπάρξεις εκείνες που, όπως ξέρουμε, δεν προκαλούν ενοχλήσεις ούτε στον εαυτό τους ούτε και σε κανέναν άλλο• και ταυτόχρονα, λατρεύουμε με σεβασμό και ευλάβεια το υπέρτατο μεγαλείο της φύσης τους.»

        Θα έφτιαχναν ποτέ οι θεοί έναν κόσμο με τόση δυστυχία, θλίψη και οδύνη; Κι αν το τέλος, με τη μορφή της απώλειας, είναι καθημερινό φαινόμενο, μήπως ολόκληρη η φιλοσοφία δεν είναι παρά ένα ευφυές σχόλιο στο αμετάκλητο γεγονός του θανάτου; Κι αν ήθελαν οι θεοί να φτιάξουν τον κόσμο, γιατί δεν τον έφτιαξαν τέλειο; Ή λοιπόν ήθελαν αλλά δεν μπορούσαν να εκτοπίσουν το κακό από την ανθρωπότητα, ή μπορούσαν αλλά δεν ήθελαν, ή ούτε ήθελαν ούτε μπορούσαν ή και ήθελαν και μπορούσαν να το κάνουν. Κατά τον Επίκουρο, οι τρεις πρώτες περιπτώσεις είναι αδιανόητες για τους Θεούς, αφού είναι αντίθετες στη θεϊκή φύση τους. Αν λοιπόν ήθελαν και μπορούσαν, γιατί δεν έφτιαξαν τον κήπο του Παράδεισου αλλά μια κοιλάδα των δακρύων για εκατομμύρια θνητούς;

Οι παραστάσεις των ανθρώπων για τους θεούς προέρχονται από αμάθεια, φόβο και δεισιδαιμονία· άθεος και ασεβής είναι για τον Επίκουρο όποιος αποδίδει εγκληματικές προθέσεις στους θεούς, οι οποίοι υπάρχουν άφθαρτοι και αδιάφοροι για τις ατέλειες του κόσμου και τις περιπέτειες των πολιτισμού.  Είναι πάντως προτιμότερο οι άνθρωποι να πιστεύουν τον μύθο για τους θεούς, παρά να υποδουλώνονται στο πεπρωμένο, όπως λένε οι φυσικοί φιλόσοφοι, γιατί ο μύθος αφήνει τουλάχιστον την ελπίδα να μαλακώσουμε την θέληση και την οργή τους με τιμές, ενώ η αναγκαιότητα είναι νόμος αμείλικτος και με τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει. Ως βάση λοιπόν της θρησκείας μπαίνει το ζήτημα του φόβου. Η Ιφιγένεια θυσιάστηκε από τον ίδιο της τον πατέρα για να φυσήξει ούριος άνεμος στα ελληνικά πλοία. Θα ήθελαν ποτέ οι θεοί κάτι τέτοιο ή μήπως όλα αυτά είναι έργα των ανθρώπων; Οι θεοί του Επίκουρου έχουν αιθέρια φύση, είναι μακάριοι και αθάνατοι, φτιαγμένοι από ψιλά άτομα, μιλούν Ελληνικά, έχουν φύλο και εμφανίζονται με τη μορφή του ανθρώπινου σώματος, το οποίο είναι ωραιότερο από κάθε άλλο. Στην επιστολή προς Μενοικέα διαβάζουμε: ΘΕΟΙ ΜΕΝ ΓΑΡ ΕΙΣΙΝ. ΕΝΑΡΓΗΣ ΓΑΡ ΑΥΤΩΝ ΕΣΤΙΝ Η ΓΝΩΣΙΣ, (οι θεοί βέβαια υπάρχουν διότι η γνώση που έχουμε γι´αυτούς είναι εναργής και ολοφάνερη). Στη διαθήκη που παραθέτει  ολόκληρη ο Διογένης Λαέρτιος φαίνονται η ευσέβεια του Επίκουρου προς τους θεούς.

           Ο Ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας έχει τις αντιρρήσεις του: «Ο Θεός, αφού ζει απομονωμένος  ανάμεσα στο δικό μας και κάποιον άλλο κόσμο, τίποτα δεν μπορεί να πράττει, παρά να αποφεύγει κάθε φορά τους κόσμους που καταστρέφονται γύρω του, χωρίς να δίνει προσοχή στις ικεσίες και να φροντίζει για μας. Τέτοιον Θεό λατρεύεις εσύ, Επίκουρε, όπως μου φαίνεται, και μάλιστα με ευγνώμονα καρδιά. Αν ουδεμία υποχρέωση έχεις να λατρεύεις τον Θεό, αφού οφείλεις τα πάντα στα άτομα και τα στοιχεία για τα οποία μιλάς, τότε γιατί τον λατρεύεις;»

Ο Νίτσε επισημαίνει την παρηγορητική δύναμη της φιλοσοφίας του δασκάλου:  «Ο Επίκουρος, αυτός που καθησύχασε τις ψυχές της αρχαιότητας, είχε την αντίληψη που σήμερα συναντούμε σπάνια, ότι δηλαδή για να γαληνέψει η ψυχή του ανθρώπου δεν είναι αναγκαίο να λύσουμε τα ύψιστα θεωρητικά προβλήματα. Έτσι, αντί να προβαίνει σε άκαρπες συζητήσεις, τού ήταν αρκετό να λέει σ’ εκείνον που βασανιζόταν από το φόβο ότι και σε περίπτωση που υπάρχουνε θεοί, δεν αναμειγνύονται στις υποθέσεις του κόσμου. Η άποψη αυτή είναι ευνοϊκότερη και ασφαλέστερη. Δίνονται εκ των προτέρων κάποια προοδευτικά βήματα στον ακροατή, ο οποίος έτσι γίνεται πιο πρόθυμος να ακούει και να αποδέχεται. Αλλά αν επιχειρήσει να αποδείξει το αντίθετο -ότι δηλαδή οι θεοί μεριμνούν για τις ανθρώπινες υποθέσεις-, σε ποιους λαβύρινθους και δάση σπαρμένα με αγκάθια δεν πέφτει από μόνος του, ο δυστυχής, χωρίς να χρειάζεται την πονηριά του συνομιλητή του, ο οποίος οφείλει τότε να έχει αρκετή φιλανθρωπία και λεπτότητα, ώστε να κρύψει τον οίκτο του. Στο τέλος, καταλαμβάνεται από ισχυρότατη αηδία για κάθε επιχείρημα που διατυπώνεται με λόγια. Καταλαμβάνεται από αηδία για τους ίδιους τους ισχυρισμούς του και αποχωρεί με τη διάθεση που θα είχε κι ένας γνήσιος αθεϊστής: Τι με ενδιαφέρουν οι θεοί; Ας πάνε στο διάβολο!» 

Άφοβον ο θεός,
ανύποπτον ο θάνατος•
και ταγαθόν μεν εύκτητον,
το δε δεινόν ευκαρτέρητον. 
Φιλόδημος, Προς σοφιστάς, IV 10-14

        Και στη συνέχεια: «Σε άλλες περιπτώσεις, όσες φορές ταλαιπωρούσε το μυαλό του συνομιλητή του μια υπόθεση κατά το ήμισι φυσική και ηθική κατά το άλλο μισό, ο Επίκουρος δεν την ανασκεύαζε, αλλά ομολογούσε ότι ενδεχομένως μπορούσε να είναι ορθή, ίσως όμως να υπάρχει κι άλλη υπόθεση, η οποία ερμηνεύει αυτό το φαινόμενο. Το πλήθος των υποθέσεων αρκεί για να σκορπίσει απ” την ψυχή μας τα σύννεφα που γεννιούνται από τη μία και μόνη λεπτολόγο ανάλυση, η οποία επειδή είναι η μόνη ορατή, υπερτιμάται εκατό φορές περισσότερο· αυτό ακριβώς συμβαίνει για παράδειγμα όταν εξετάζουμε την προέλευση των τύψεων της συνείδησης και τις αντιλήψεις που έχουμε γι’ αυτές. Όποιος λοιπόν επιθυμεί να χύσει βάλσαμο παρηγοριάς στους δυστυχείς, τους κακοποιούς, τους υποχονδριακούς ή αυτούς που πεθαίνουν, ας ανακαλεί στη μνήμη τους τις δυο καθησυχαστικές αποστροφές του Επίκουρου που ισχύουν σε πλείστες περιπτώσεις: α) Είναι νόμος. Έτσι έχει το πράγμα. Λοιπόν δεν ενδιαφερόμαστε. β) Το πράγμα είναι δυνατόν να είναι έτσι. Μπορεί όμως να είναι κι αλλιώς.» 

Η μεσημβρία του αρχαίου κόσμου

       Για τον Γερμανό φιλόσοφο, η διδασκαλία του Επίκουρου είναι το μεσημέρι της αρχαιότητας: «Είμαι ευτυχής, διότι συναισθάνομαι το χαρακτήρα του Επίκουρου με τρόπο διαφορετικό από κάθε άλλον και, παρά τα όσα ακούω και διαβάζω γι’ αυτόν, είμαι ικανός να δοκιμάσω την αίσθηση της μεσημβρίας του αρχαίου κόσμου. Βλέπω τη ματιά του στραμμένη προς μια μακρά, απλωμένη, υπόλευκη θάλασσα, προς παράκτιους βράχους που πάνω τους ξαπλώνει ο ήλιος, ενώ μικρά ζώα παίζουν ήσυχα και με ασφάλεια μέσα στις λάμψεις του, όπως ήσυχο και ασφαλές είναι το φως της μέρας και το βλέμμα του δασκάλου. Τέτοια ευδαιμονία μπορεί να αισθανθεί μόνον όποιος υποφέρει εις το διηνεκές. Είναι ευδαιμονία για τα μάτια, μπροστά στα οποία η θάλασσα της ύπαρξης γαληνεύει, κι αυτά δεν μπορούν να ικανοποιηθούν πλέον βλέποντας την επιφάνεια και την πολύχρωμη, τρυφερή και φρικιαστική επιδερμίδα της. Ουδέποτε άλλοτε υπήρξε τέτοια μετριοφροσύνη της ηδονής.» 

Πλάνη δεινή!

        Στους ισχυρισμούς των Κυρηναϊκών ότι οι σωματικοί πόνοι είναι σφοδρότεροι και δριμύτεροι από τους ψυχικούς, ο Επίκουρος απαντά: «Πλάνη δεινή!  Το σώμα πάσχει μόνο από τα παρόντα κακά ενώ η ψυχή υποφέρει από τις συμφορές του παρόντος, του παρελθόντος και του μέλλοντος.» Εξάλλου, οι αισθησιακές ηδονές και οι σαρκικές απολαύσεις ποτέ δεν μπορούν να ικανοποιηθούν πλήρως σε μια τόσο σύντομη ζωή. Μόνο η νόηση μπορεί να μας εξασφαλίσει αρμονικό και τέλειο βίο, γιατί δεν έχει ανάγκη την απεριόριστη διάρκεια του χρόνου. Στις ωραίες επιστολές του προς τον Λουκρήτιο, ο Σενέκας λέει: «Οποιοσδήποτε καταφεύγει στον Επίκουρο για να βρει επικάλυψη για τις ακόλαστες διαθέσεις του απογοητεύεται ευθύς εξαρχής. Εισέλθετε στον κήπο μου και διαβάστε το επίγραμμά μου: Ξένε, η διαμονή εδώ είναι ευχάριστη. Ως ύψιστο αγαθό θεωρούμε την ηδονή. Ο φύλακας αυτού του χώρου (ενδιαιτήματος) είναι πρόθυμος και αξιέραστος. Θα σε φιλέψει κρίθινο άρτο, θα σου προσφέρει άφθονο νερό και θα σου απευθύνει την ερώτηση: είσαι ευχαριστημένος από την υποδοχή που σου έκαμα; Όχι! Ο κήπος αυτός δεν ερεθίζει την όρεξη, τουναντίον καταστέλλει την πείνα. Δεν αυξάνει τη δίψα με την πόση, αλλά τη σβήνει με φυσικά μέσα, τα οποία, εκτός των άλλων, έχουν το πλεονέκτημα να είναι πολύ φθηνά. Στην απόλαυση αυτή γέρασα κι εγώ.» 

     Ενώ οι Στωικοί θεωρούν ύψιστο αγαθό την Αρετή, ο Επίκουρος την εκλαμβάνει αποκλειστικά ως ένα μέσο που βοηθάει τους ανθρώπους να αποκτήσουν την ύψιστη ευδαιμονία, δηλαδή την ηδονή. Αν οι ωραίες και θαυμάσιες αρετές δεν μπορούν να μας οδηγήσουν σε καμιά ευχαρίστηση, κανένας δε θα τις λογαριάσει ως ελκυστικές και άξιες επαίνου. Η τέχνη του γιατρού εκτιμάται για τα ευεργετικά  αποτελέσματα της και η τέχνη του ναυκλήρου δεν επαινείται καθ” αυτήν αλλά επειδή είναι χρήσιμη στη ναυσιπλοΐα· έτσι και η φιλοσοφία εκείνη, την οποία πρέπει να θεωρήσουμε ως τέχνη του ζην, δεν έχει καμιά αξία αν δεν προσφέρει κάποιο θετικό και ευεργετικό αποτέλεσμα. Ποθούμε το Αγαθό όχι επειδή έχει αξία από μόνο του, όπως έλεγε ο Σωκράτης, αλλά γιατί είναι παράγοντας που οδηγεί στην ευτυχία. Για τον ίδιο λόγο επιδιώκονται και οι άλλες τέσσερις θεμελιώδεις αρετές της αρχαιότητας, η εγκράτεια, η ανδρεία, η δράση και η δικαιοσύνη. Η εγκράτεια θέτει τη δράση υπό τον έλεγχο της νόησης και μας βοηθάει να απολαμβάνουμε με μέτρο τις ηδονές, ώστε να μην προκαλούν οδύνη. Είμαστε ανδρείοι για να μπορούμε να ζούμε χωρίς αγωνίες και φόβους, πράττοντας δίκαια, γιατί η ατιμία βασανίζει την ψυχή και μόνο με την απλή παρουσία της (Ο δίκαιος αταρακτότατος, ὁ δ” αδικος πλείστης ταραχής γέμων). Ωστόσο, δεν μπορεί οποιοσδήποτε να εξυψωθεί στην ύψιστη βαθμίδα της σοφίας. Χρειάζεται ευφυΐα και άσκηση, αλλά αυτός που κατορθώσει άπαξ να ανέλθει μέχρι εκεί, κατέχει πλέον τη σοφία ως άφθαρτη ιδιότητα και μαζί μ” αυτή την ευδαιμονία και την ατάραχη ζωή. Ο σοφός δεν εκλιπαρεί αξιώματα και τιμές, ούτε ενδιαφέρεται πολύ για τη γνώμη που έχουν οι άλλοι γι” αυτόν· του αρκεί να μην τον περιφρονούν, επειδή σε τέτοια περίπτωση θα κινδύνευε η ασφάλεια και η ηρεμία του. Ο σοφός αντιμετωπίζει με ήρεμη σκέψη (νήφωνα λογισμό) κάθε κατηγορία και μομφή εναντίον του. Αν και το αίσθημα της αδικίας του προκαλεί δυσαρέσκεια, τα συναισθήματά του δεν εκφυλίζονται σε αγανάκτηση και οργή, η οποία θα έβλαπτε την αοχλησίαν του σώματος.  Στην Επίκουρου Προσφώνησι σώζεται ένα απόσπασμα που ανήκει στον Μητρόδωρο: «Να θυμάσαι ότι αν και είσαι θνητός σύμφωνα με τη φύση και έχεις λάβει μια περιορισμένη διάρκεια ζωής, ανέβηκες με τους διαλογισμούς περί της φύσης τόσο στην απειρία της όσο και στην αιωνιότητά της και είδες καθαρά τα τωρινά, τα μελλούμενα και τα παρελθόντα.» Ο Έλληνας άνθρωπος της δημοκρατικής εποχής, απαλλαγμένος από τις μεταφυσικές μυστικιστικές θολούρες, περιγελά το Πεπρωμένο και δεν το δέχεται ως απόλυτο κυρίαρχο των πάντων:  από τα πράγματα κάποια γίνονται από ανάγκη κάποια άλλα από τύχη και κάποια άλλα τέλος από τη δική μας βούληση.  Η τύχη είναι απλώς μια ευκαιρία: «Την τύχη όμως ούτε θεό την θεωρεί, όπως πιστεύουν οι πολλοί άνθρωποι, – αφού τίποτα δεν γίνεται από τον θεό χωρίς τάξη – , ούτε πάλι την θεωρεί ως αβέβαιη αιτία, δεν πιστεύει ότι από την τύχη δίνεται το καλό ή το κακό στους ανθρώπους για μια ευτυχισμένη ζωή, αλλά όμως παρέχει την ευκαιρία και την αρχή για μεγάλα καλά ή μεγάλα δεινά.»

Τα προηγούμενα δεν σημαίνουν ότι ο θνητός που κατέχει τέτοια σοφία είναι απαλλαγμένος από τα ανθρώπινα πάθη, ούτε ζει αλώβητος, αμέτοχος στα παιχνίδια της εξουσίας και τις αναμετρήσεις που μαίνονται σε όλο το φάσμα της κοινωνικής σχέσης. Λόγω αυτής της πραγματικότητας δημιουργήθηκαν άλλωστε πλήθος οργανωμένες φιλοσοφικές Σχολές σε πολλές πόλεις του αρχαίου κόσμου. Οι αλληλέγγυες κοινότητες των Επικούρειων συμμετείχαν στις ιδεολογικές διαμάχες της εποχής τους, είχαν δηλαδή εν τέλει πολιτική λειτουργία, ανεξαρτήτως από τις προθέσεις και τις επιδιώξεις των ιδρυτών τους. Οι ιδέες των Επικουρισμού θα επιβιώσουν στη συναρπαστική ιστορία της φιλοσοφικής σκέψης, θα ενταχθούν σε μεταγενέστερες κοσμοαντιλήψεις και θα ανακαλυφθούν ξανά την περίοδο των αστικών επαναστάσεων στην Ευρώπη. Ο Επίκουρος υπήρξε το σκάνδαλο της αρχαιότητας και ταυτόχρονα ο πρώτος που ανέδειξε μέσα σε ένα ολοκληρωμένο φιλοσοφικό σύστημα την αξία της προσωπικότητας και της φιλίας, την πίστη στο λογικό, την ανεξάρτητη διανόηση, την ικανότητα του ανθρώπου να εξουσιάσει τη Φύση και να δαμάσει τη Μοίρα του. Ανάμεσα σε άλλα, η επικούρεια φιλοσοφία καταδεικνύει πόσο μάταιες και γελοίες είναι οι προσπάθειες των ανθρώπων να αποκτήσουν όλο και περισσότερα υλικά αγαθά, θυσιάζοντας πολλές φορές πράγματα πολύ πιο σημαντικά για τη ζωή τους, χωρίς καν να το συνειδητοποιούν. Στο σπουδαίο και ανεπανάληπτο συμπόσιο της ζωής αξίζει λοιπόν να πάρουμε μέρος χαρούμενοι, δηλαδή γενναίοι και ατρόμητοι μπροστά στον θάνατο: «Το φρικωδέστερον ουν των κακών,ο θάνατος ουθέν προς ημάς επειδήπερ όταν μεν ημείς ώμεν, ο θάνατος ου πάρεστιν, όταν δε ο θάνατος παρή, τοθ’ ημείς ουκ εσμέν», το φριχτότατο λοιπόν κακό, ο θάνατος, δεν πρέπει να μας σκοτίζει, γιατί όσο εμείς υπάρχουμε, ο θάνατος δεν υπάρχει, κι άμα έρθει ο θάνατος, εμείς δεν υπάρχουμε. Η φύση μας προσφέρει γενναιόδωρα και χωρίς πολλούς κόπους όσα χρειαζόμαστε για να ζήσουμε ευτυχισμένοι. Ο γλυκός καρπός της επικούρειας αυτάρκειας είναι η ελευθερία.

Ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853-1856)

Ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853-1856)

Η λεπτή κόκκινη γραμμή

Στα μέσα του 19^ου αιώνα η Οθωμανική αυτοκρατορία έχει ήδη περάσει στην τελική περίοδο της αποσύνθεσης της. Ο «μεγάλος ασθενής» έχει δεχτεί πολλαπλά χτυπήματα στην εδαφική του ακεραιότητα, με τα βασίλεια των Σέρβων στα δυτικά και των Ελλήνων στα νότια να ετοιμάζονται πυρετωδώς για νέες επεκτατικές περιπέτειες που κορυφώθηκαν με τους βαλκανικούς πολέμους του 1912-13, τις παραδουνάβιες ηγεμονίες να αποτελούν σχεδόν ανεξάρτητα πριγκιπάτα και τους Αιγύπτιους  να απειλούν τις περιοχές της Παλαιστίνης.

Παρόλη την κατάπτωση όμως της αυτοκρατορίας οι δυτικές Μεγάλες Δυνάμεις της Αγγλίας και της Γαλλίας επέμεναν πεισματικά να κρατούν στη ζωή με οποιοδήποτε πρόσφορο τρόπο τον αποθνήσκοντα γίγαντα του παρελθόντος. Ο κυριότερος, μεταξύ άλλων, λόγος σχετίζεται με τον έλεγχο των θαλάσσιων δρόμων της ανατολικής Μεσογείου που ουσιαστικά συνέδεαν τον κόσμο της Ανατολής με την Ευρώπη. Μάλιστα μετά το 1854 το ενδιαφέρον για τον έλεγχο της νοτιοανατολικής Μεσογείου αυξάνεται κατακόρυφα όταν αποφασίζεται από τους Αιγύπτιους να ξεκινήσουν τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ με γαλλική συνδρομή. Το μεγαλεπήβολο έργο ολοκληρώθηκε στα 1869 και έδινε το δικαίωμα εκμετάλλευσης στην εταιρεία κατασκευής για 99 έτη…! Απειλή για τη διατήρηση του status quo αποτελούσε η «αρκούδα της Σιβηρίας» με τις συνεχείς προσπάθειες της για έξοδο στο Αιγαίο και εν συνεχεία στις στρατηγικής σημασίας ρότες της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Η στήριξη, δια μέσου αιώνων διπλωματίας, της Οθωμανικής αυτοκρατορίας είχε αποδειχτεί άριστο εργαλείο άσκησης πίεσης προς τη Ρωσία. Η αναγνώριση του βασιλείου της Ελλάδος δεν κλόνισε την πεποίθηση των δυτικών ούτε λεπτό σχετικά με τη διατήρηση μιας δύναμης νοτίως της Ρωσίας, ικανής να αποτελέσει ανάχωμα σε τυχόν ιμπεριαλιστικά σχέδια της Ρωσίας προς τη Μεσόγειο. Παράλληλα με τη Σύμβαση των Στενών του 1841 οι δυτικοί σύμμαχοι σημειώνουν και μια μικρή διπλωματική επιτυχία σε βάρος της Ρωσίας, αφού ουσιαστικά η  σύμβαση αυτή ανέτρεπε το ευνοϊκό καθεστώς που είχε επιτύχει η Ρωσία με τη Συνθήκη του Χιουνκάρ-Σκελεσί του 1833 που της έδινε το δικαίωμα να κλείνει τα στενά σε περίπτωση πολέμου.

Οι σχέσεις της Ρωσίας και των δυτικών άσπονδων συμμάχων της θα υποστούν περαιτέρω επιδείνωση με αφορμή θρησκευτικά ζητήματα που αφορούσαν τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Συγκεκριμένα στους πολύπαθους Αγίους Τόπους στα 1852 ξέσπασε έριδα μεταξύ καθολικών και ορθοδόξων σχετικά με την κατοχή των ιερών προσκυνημάτων της χριστιανοσύνης. Η Γαλλία του, μόλις αναγορευθέντα σε αυτοκράτορα, Ναπολέοντα Γ΄ προβλήθηκε ως η προστάτιδα δύναμη των απανταχού χριστιανών καθολικών, ενώ η Ρωσία ανέλαβε, τηρώντας ουσιαστικά τους όρους της συνθήκης του Κιουτσούκ-Καιναρτζή του 1774, να προστατεύσει όλους τους ορθοδόξους.

Zouave, επίλεκτα τάγματα Γάλλων ακροβολιστών

Η Οθωμανική αυτοκρατορία ουσιαστικά συνθλιβόταν ανάμεσα στις δύο αντιμαχόμενες Δυνάμεις… Η Ρωσία ευρισκόμενη εγγύτερα στους Αγίους Τόπους άδραξε την ευκαιρία και πήρε την πρωτοβουλία. Τον Ιούλιο του 1853 δυνάμεις της διέσχισαν τα σύνορα και πέρασαν στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, χωρίς ωστόσο να κηρυχτεί πόλεμος στην Πύλη. Η Γαλλία απάντησε με την αποστολή  πολεμικών πλοίων της στην Κωνσταντινούπολη, ενώ και η Αγγλία ενδιαφερόμενη προφανώς για την Ινδία, προτίμησε να στηρίξει μια ανίσχυρη Οθωμανική αυτοκρατορία παρά να δει μια Ρωσική αυτοκρατορία να παίρνει τη θέση της… Έτσι στις 4 Οκτωβρίου 1853 οι Οθωμανοί ενθαρρυμένοι από την αγγλογαλλική υποστήριξη κηρύσσουν τον πόλεμο στη Ρωσία. Τα πράγματα πάντως δεν ξεκίνησαν ρόδινα για τους αντίπαλους των Ρώσων. Στις 30 Νοεμβρίου 1853 ο ρωσικός στόλος κατέστρεψε μοίρα οθωμανικών φρεγατών και κορβεττών στη ναυμαχία της Σινώπης. Τη μεγαλύτερη λαχτάρα πήραν οι Γάλλοι που είδαν τους Ρώσους να χρησιμοποιούν τα πρώτα βλήματα με εκρηκτική κεφαλή που διέλυσαν κυριολεκτικά τα ξύλινα πλοία των Οθωμανών. Οι Ρώσοι μάλιστα συνέχισαν τον βομβαρδισμό της Σινώπης με αποτέλεσμα πολλά αθώα θύματα από τους άμαχους της πόλης. Η εξέλιξη αυτή έκανε τον Νικόλαο Α΄ λιγότερο αδιάλλακτο  και αναζήτησε κάποιον συμβιβασμό δηλώνοντας ότι θα απέσυρε τις δυνάμεις του από τις παραδουνάβιες ηγεμονίες υπό τον όρο της παράλληλης αποχώρησης των ναυτικών δυνάμεων Αγγλίας και Γαλλίας από τα στενά. Η απάντηση των συμμάχων ήταν η άμεση κήρυξη πολέμου στη Ρωσία, η συμμαχία με τους Οθωμανούς και η απόβαση στρατευμάτων τους το Μάρτιο του 1854 στη Βάρνα της Βουλγαρίας φοβούμενοι περαιτέρω προώθηση των Ρώσων προς νότο και κατάληψη της Κωνσταντινούπολης. Στα πλαίσια της στρατηγικής τους εντάσσεται και ο ναυτικός αποκλεισμός του Πειραιά, αφού η ελληνική κυβέρνηση από τις αρχές του 1854 ενίσχυε επαναστατικά-αλυτρωτικά κινήματα στην Ήπειρο και στη Θεσσαλία ενάντια στους Οθωμανούς.

Τον πολεμικό και διπλωματικό γρίφο έλυσε η Αυστρία. Μη θέλοντας να δει μια Ρωσία κραταιά να ελέγχει τα Βαλκάνια απείλησε πως θα εισέλθει στο αντιρωσικό μέτωπο αν η Ρωσία δεν απέσυρε τα στρατεύματα της από τις παραδουνάβιες ηγεμονίες. Η εγγύτητα της με τη Ρωσία εξασφάλιζε άμεση επέμβαση των δυνάμεων της στα μέτωπα του πολέμου, εν αντιθέσει με τους Γάλλους και Άγγλους που βασίζονταν εξ ολοκλήρου στο ναυτικό τους για τη μεταφορά των  στρατευμάτων τους στη Μαύρη Θάλασσα. Έτσι οι Ρώσοι σκεπτόμενοι με  στρατηγική σωφροσύνη απέσυραν τις δυνάμεις τους από τη Μολδοβλαχία και την θέση τους πήραν αυστριακά στρατεύματα. Κατά κάποιον τρόπο με αυτήν τη κίνηση των Αυστριακών η κατάσταση έδειχνε να αποκλιμακώνεται.

Ο Ισμαήλ Πασάς ενώ παραγγέλνει το τσιμπούκι του

Τα επιτελεία των συμμάχων όμως είχαν άλλα σχέδια. Αρχικά αφού απειλούν την ίδια την πρωτεύουσα της Ρωσικής αυτοκρατορίας Αγ. Πετρούπολη από την Βαλτική τον Απρίλιο και τον Αύγουστο του 1854, καταλήγουν στο ότι πρωταρχική σημασία γι΄ αυτούς είχε η καταστροφή του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας και η έδρα του Σεβαστούπολη της Κριμαίας. Έτσι τον Σεπτέμβριο του 1854 αγγλογαλλικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στις ακτές της Κριμαίας και συγκρούστηκαν με τις ρωσικές στη μάχη της Άλμα λίγα χιλιόμετρα βορείως της Σεβαστούπολης. 28.000 Γάλλοι, 26.000 Άγγλοι με 1.000 Ουσάρους και 6.000 Οθωμανοί αντιμετώπισαν 33.000 Ρώσους και τους νίκησαν αναγκάζοντας τους να αποσυρθούν και να οχυρωθούν στη Σεβαστούπολη. Μάλιστα οι Ρώσοι προκειμένου να μην καταστραφεί το ναυτικό τους, από τα υπέρτερα πλοία των συμμάχων, βύθισαν τα πλοία τους, αφού αφαίρεσαν τον εξοπλισμό που ήταν απαραίτητος για την άμυνα της πόλης, έξω από το λιμάνι της Σεβαστούπολης σε σημείο τέτοιο που να εμποδίζεται η πρόσβαση του συμμαχικού στόλου στο λιμάνι. Παράλληλα η άμυνα της πόλης ενισχύθηκε από δυνάμεις που ήρθαν από την Αζοφική Θάλασσα που ελεγχόταν από τους Ρώσους. Την ίδια περίοδο φτάνει στην πολιορκούμενη Σεβαστούπολη ως αξιωματικός του πυροβολικού και ο νέος ακόμη Λέον Τολστόι που δίνει γλαφυρές περιγραφές για τον πόλεμο αυτόν, που σίγουρα τον ενέπνευσαν στη συγγραφή του «Πόλεμος και Ειρήνη». Τον αμέσως επόμενο μήνα οι σύμμαχοι αποφασίζουν να καταλάβουν το στρατηγικό λιμανάκι του Μπαλακλάβα, νοτίως της Σεβαστούπολης, και να το αξιοποιήσουν ως κέντρο εφοδιασμού για την πολιορκία της Σεβαστούπολης. Η ηγεσία των Άγγλων στη συγκεκριμένη μάχη που δόθηκε τον Οκτώβριο του 1854 έμεινε στην ιστορία ως συνώνυμο της ανικανότητας και της στρατηγικής…βλακείας! Σε μια στιγμή της μάχης από σύγχυση εντολών μια ολόκληρη ίλη ελαφρού ιππικού διατάχτηκε να επιτεθεί ενάντια στο ρωσικό πυροβολικό. Περίπου 600 άνδρες χάθηκαν στην περιβόητη «Επέλαση της ελαφράς ταξιαρχίας» που αργότερα υμνήθηκε ως πράξη ηρωισμού από τον ποιητή Άλφρεντ Τέννυσον. Παρόμοιες απονενοημένες ενέργειες θα επαναληφθούν αργότερα κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκόσμιου πολέμου… Στην ίδια μάχη αντίθετα οι σκληροτράχηλοι «Red Coats» αμυνόμενοι στο λιμάνι του Μπαλακλάβα αντέταξαν επιτυχή άμυνα απέναντι στο πολυάριθμο ρωσικό ιππικό επεκτεινόμενοι σε όλο το πλάτος του πεδίου της μάχης σε μια «λεπτή κόκκινη γραμμή», αποτελούμενη από δυο γραμμές στρατιωτών αντί των διδασκομένων στα στρατιωτικά βιβλία τεσσάρων. Μια ακόμη σημαντική νίκη πέτυχαν οι σύμμαχοι στις 5 Νοεμβρίου στη μάχη του Ίνκερμαν όπου αντιμετώπισαν υπέρτερες ρωσικές δυνάμεις. Πλέον η Σεβαστούπολη ήταν αποκλεισμένη.

Η Florence Nightingale

Από τούδε και μέχρι το τέλος του πολέμου οι αντίπαλοι απλώς οχυρώνονται και διεξάγουν έναν πόλεμο χαρακωμάτων όμοιο με τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Το χειρότερο και για τους δυο αντιπάλους το επεφύλασσε ο δριμύς χειμώνας που ακολούθησε. Οι σύμμαχοι συνολικά έχασαν περί τους 375.000 άνδρες ενώ οι Ρώσοι περί τους 220.000 σε αυτόν το πόλεμο. Το οξύμωρο όμως είναι ότι η πλειοψηφία των νεκρών ήταν θύματα των ασθενειών και του κρύου. Οι Γάλλοι για παράδειγμα είχαν 95.000 νεκρούς από τους οποίους μόνο οι 10.000 περίπου πέθαναν στις μάχες, ενώ από τους συνολικά  21.000 νεκρούς των Άγγλων οι 5.000 μόνο πέθαναν στα πεδία των μαχών!! Οι υπόλοιποι ήταν θύματα της χολέρας, της δυσεντερίας και του κρύου. Το κυριότερο μάθημα των συμμάχων από αυτόν τον πόλεμο σχετιζόταν με τη δημιουργία ειδικών μονάδων νοσηλείας πρώτης γραμμής. Σπουδαίο ρόλο σχετικά με τη νοσηλεία των στρατιωτών σε αυτόν τον πόλεμο έπαιξε μια χαρισματική γυναίκα η Φλοράνς Νάιτινγκεηλ. Ήταν αυτή που συνέλαβε την αξία της καθαριότητας και της απολύμανσης των χώρων για τους τραυματίες της πρώτης γραμμής και ουσιαστικά καθιέρωσε το επάγγελμα της στρατιωτικής νοσοκόμου.

Η ενίσχυση των συμμάχων συνεχίστηκε πάντως με την προσθήκη 10.000 Σαρδηνών που αποβιβάστηκαν τον Ιανουάριο του 1855 στην Κριμαία, με τον πρωθυπουργό της Σαρδηνίας κόμης Καβούρ να προσβλέπει σε αγγλογαλλική υποστήριξη στο θέμα της ενοποίησης της Ιταλίας. Η μοίρα της Σεβαστούπολης είχε πλέον κριθεί και ήταν ζήτημα χρόνου η παράδοση της. Τον Μάρτιο του 1855 πεθαίνει ο τσάρος Νικόλαος Α΄ και τον διαδέχεται στο θρόνο ο γιος του Αλέξανδρος Β΄ που θα δει την Σεβαστούπολη να πέφτει στα χέρια των συμμάχων τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου. Παράλληλα οι σύμμαχοι την άνοιξη του ιδίου έτους ξεκινούν την επίθεση τους στην Αζοφική θάλασσα που ελέγχουν ακόμη οι Ρώσοι και αποτελούσε την κύρια δίοδο ανεφοδιασμού των ρωσικών στρατευμάτων που μάχονταν στην Κριμαία. Μετά την πτώση της πόλης  η Αυστρία αποφασίζει να βγει από την ουδετερότητα και αποφασίζει να κηρύξει πόλεμο στη Ρωσία αν η τελευταία δεν παραιτούνταν από την αξίωση να επηρεάζει τις παραδουνάβιες ηγεμονίες.

Έλληνες υπερασπιστές της Σεβαστούπολης υπό τον Πάνο Κορωναίο

Τον Φεβρουάριο του 1856 υπογράφεται τελικά η συνθήκη ειρήνης στο Παρίσι. Βάσει αυτής η Ρωσία παραιτούνταν του δικαιώματος προστασίας των ορθοδόξων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, παραιτούνταν των βλέψεων της στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και υποχρεωνόταν να εγκαταλείψει το δέλτα του Δούναβη σε δυο διεθνείς  επιτροπές που θα ρύθμιζαν τη ναυσιπλοία στον ποταμό. Παράλληλα αναθεωρούνταν και η Σύμβαση των Στενών του 1841, καθιστώντας πλέον τον Εύξεινο Πόντο αποστρατιωτικοποιημένη θάλασσα, υποσχόταν ανεξαρτησία στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και αναγνώριζε την ισότιμη συμμετοχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στα συνέδρια των μεγάλων δυνάμεων. Μάλιστα η Ρωσία συμφώνησε να διαλύσει το στόλο της Μαύρης Θάλασσας ώστε να αισθάνεται πιο ασφαλής η Οθωμανική αυτοκρατορία…Πάντως η διπλωματική ήττα στα δυτικά για τη Ρωσία επεφύλασσε μια αντίστοιχη νίκη στα ανατολικά της σύνορα, αφού υπογράφοντας συνθήκη ειρήνης με την Κίνα το 1858 απεκόμιζε σημαντικά εδαφικά οφέλη, ενώ στα 1860 ιδρύει το σημαντικότερο λιμάνι της στον Ειρηνικό ωκεανό το Βλαδιβοστόκ.

Εν τέλει ο πόλεμος αυτός οδήγησε την Οθωμανική αυτοκρατορία σε σειρά μεταρρυθμίσεων που κορυφώθηκαν με το «Χάτι Χουμαγιούν» τον Φεβρουάριο του 1856 βάσει του οποίου προβλεπόταν πλήρης ισότητα των υπηκόων της αυτοκρατορίας ανεξαρτήτως θρησκεύματος ή καταγωγής. Ουσιαστικά η Οθωμανική αυτοκρατορία αναλάμβανε αυτές τις πρωτοβουλίες που θα την καθιστούσαν αποδεκτή στο «κλαμπ» των ισχυρών της Ευρώπης. Από τη μεριά της Ρωσίας ο πόλεμος αυτός ήταν καταλυτικός σχετικά με την εξέλιξη της οπισθοδρομικής ρωσικής κοινωνίας. Μια φεουδαρχικού τύπου αυτοκρατορία αποδείχτηκε αναποτελεσματική απέναντι στις δυνάμεις των βιομηχανικά εξελιγμένων εθνών-κρατών της Δύσης. Ο Αλέξανδρός Β΄ κατήργησε αμέσως μετά τη θεσμοθετημένη από αιώνες δουλοπαροικία βάζοντας τις βάσεις της εκβιομηχάνισης, έστω και αργά, της Ρωσίας. Αυτοί όμως που άντλησαν τα σημαντικότερα συμπεράσματα για τις μελλοντικές τους πολεμικές περιπέτειες ήταν οι Άγγλοι και οι Γάλλοι, που βρέθηκαν για πρώτη φορά μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους να πολεμούν ως σύμμαχοι…Η αξία των σιδηροδρόμων, του τηλέγραφου και το κυριότερο της περίθαλψης των τραυματιών αναδείχτηκε για πρώτη φορά στην ιστορία των πολέμων. Παράλληλα για πρώτη φορά δόθηκε η δυνατότητα στο κοινό να παρακολουθήσει τόσο έντονα και λεπτομερώς έναν πόλεμο. Πολεμικοί ανταποκριτές όπως ο Γουίλιαμ Ράσελ των Τάιμς του Λονδίνου έστελναν τις ανταποκρίσεις από το πεδία των μαχών μαζί με τις πρώτες φωτογραφίες από μάχες. Τέλος για το μικρό βασίλειο της Ελλάδας που το συνέδεε το ομόδοξο με τους Ρώσους, ο πόλεμος αυτός παρουσιάστηκε ως μια ακόμη ευκαιρία να επεκταθεί σε βάρος του «μεγάλου ασθενούς». Επαναστατικά κινήματα ξέσπασαν τον Ιανουάριο του 1854 σε Ήπειρο (Ροδοβίζι) και σε Θεσσαλία (Άγραφα). Η κυβέρνηση, ο Τύπος, σημαίνουσες προσωπικότητες και αγωνιστές του 1821 κινητοποιήθηκαν για υλική και ηθική ενίσχυση αυτών των κινημάτων. Πάντως γρήγορα εκφυλίστηκαν αφού οι Οθωμανοί πρόλαβαν και οχύρωσαν τα στρατιωτικά τους κέντρα, ενώ οι Άγγλοι και οι Γάλλοι προχώρησαν σε ναυτικό αποκλεισμό του Πειραιά εκβιάζοντας ουσιαστικά την ελληνική κυβέρνηση να σταματήσει τη βοήθεια που προσέφερε στους επαναστατημένους Έλληνες της Ηπειροθεσσαλίας.  Μάλιστα και στην Κριμαία στην πολιορκία της Σεβαστούπολης πολέμησαν μαζί με τους Ρώσους περίπου 1.000 Έλληνες.

Ο Βασίλης Ραφαηλίδης, ο μαρξισμός και η ουτοπία

Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Το να μιλάμε για το Βασίλη το Ραφαηλίδη και να λέμε ότι είναι ιδιόμορφη περίπτωση κι ότι σπάει όλα τα καλούπια κι ότι ακολουθεί το δικό του δρόμο κτλ κτλ είναι απολύτως περιττό. Τα γραπτά του μιλάνε από μόνα τους. Και δεν είναι μόνο η γλώσσα ή η άκρατη ειρωνεία που καταδεικνύουν ένα ύφος μοναδικό. Είναι ο ίδιος ο τρόπος της ιστορικής αναζήτησης – αναφερόμαστε

περισσότερο στο Ραφαηλίδη ως ιστορικό – που στηρίζεται (σχεδόν εξολοκλήρου) στην υποκειμενική τοποθέτηση, χωρίς όμως να παραποιούνται στο ελάχιστο τα γεγονότα. Γιατί ο Ραφαηλίδης δεν είναι καταγραφέας της ιστορίας, είναι ερμηνευτής. Είναι δηλαδή ο άνθρωπος που κατανοεί εκ των προτέρων το αδύνατο της αποστασιοποίησης και παραιτείται. Τα πράγματα στο Ραφαηλίδη είναι δεδομένα εκ των προτέρων. Δεν ασχολούμαστε με την ιστορία, ασχολούμαστε με την απόδοση της ιστορίας. Η μετατροπή της ιστορίας σε υπόθεση προσωπική είναι η μάχη της διανόησης που οφείλει να λειτουργεί κριτικά απέναντι σε όλα τα ερεθίσματα. Η υιοθέτηση του συγκεκριμένου καυστικού ύφους είναι η άρνηση κάθε σοβαροφάνειας. Γιατί ο Ραφαηλίδης δεν ενδιαφέρεται να χτίσει το βάθρο απ’ όπου θα μιλήσει. Είναι ο άνθρωπος που κάθεται δίπλα μας στην ταβέρνα. Γι’ αυτό δεν καταφεύγει σε μεθόδους επιστημονικές. Γιατί ο συνδαιτυμόνας δεν χρειάζεται πιστοποιημένες μεθοδεύσεις. Γι’ αυτό στον Ραφαηλίδη δεν υπάρχουν ούτε παραπομπές, ούτε ιστορικές μαρτυρίες. Ακόμη και η βιβλιογραφία που παραθέτει είναι απολύτως ενδεικτική και λειτουργεί περισσότερο ως αναγνωστική πρόταση παρά ως ιστορική πηγή.  Όμως, αν και  μέσα σ’ αυτό το εντελώς ανεπίσημο πλαίσιο, δεν υποπίπτει ποτέ σε ατοπήματα. Με το Ραφαηλίδη μπορεί να διαφωνούμε σε πολλά ως προς την ερμηνεία, όμως ποτέ ως προς τα γεγονότα. Υπό αυτές τις συνθήκες πλέκονται οι γνωστές ραφαηλιδικές ισορροπίες, που συνοψίζονται στην επιλογή του αστείου που κρύβει τις μεγαλύτερες αλήθειες. Το βιβλίο «Η Μεγάλη Περιπέτεια του Μαρξισμού» είναι απολύτως ενδεικτικό.

Κατά το Ραφαηλίδη ο μαρξισμός ξεκινά πολύ πριν από τον Μαρξ, αφού σε τελική ανάλυση ο μαρξισμός δεν είναι παρά το όραμα της ιδανικής συνύπαρξης ή αλλιώς η προοπτική της ιδεατής κοινωνικής οργάνωσης που θέτει ως βάση την ισότητα που κατοχυρώνεται μέσα από την κοινοκτημοσύνη. Όταν το 1516 ο Τόμας Μορ κυκλοφόρησε το βιβλίο «Περί της καλλίστης δημοκρατίας της ευρισκομένης επί της νέα νήσου Ουτοπίας» ουσιαστικά πρόταξε τη δική του «Ουτοπία» ως απόπειρα εξασφάλισης της κοινωνικής γαλήνης: «Στην Ουτοπία του Μορ

επικρατεί καθεστώς άψογης κοινοκτημοσύνης. Όπως λέει ο σοφός σερ και Άγιος, η κοινοκτημοσύνη είναι η λύτρωση από τον εγωκεντρισμό, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο βίο. Να, λοιπόν, τι είναι η Ουτοπία, λύτρωση από τον εγωκεντρισμό δια της κοινοκτημοσύνης. Σοσιαλισμός σημαίνει κοινωνισμός, κυριαρχία του συλλογικού πάνω στο ατομικό. Τον όρο θα τον δημιουργήσει το 1830 ο σαινσιμονιστής Πιέρ Λερού». (σελ. 19). Φυσικά, η αναζήτηση της ουτοπίας είναι ακόμη πιο παλιά υπόθεση, αφού σε τελική ανάλυση και η πλατωνική πολιτεία και οι «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου ουτοπίες είναι. Ο Μορ είναι ο εισηγητής της σοσιαλιστικής ουτοπίας, που όμως διαμορφώνεται μέσα από το χριστιανικό ιδεώδες: «Ακριβώς αυτό είναι ο σοσιαλισμός. Ένας χριστιανισμός που δεν κρεμάει όλα τα αμαρτήματα από το προπατορικό, αλλά προσπαθεί να τα καταργήσει όλα εκτός από το προπατορικό». (σελ. 19). Το 1602 ο Τομάζο Καμπανέλα θα φέρει στον κόσμο τη δική του ουτοπία με το έργο «Πολιτεία του Ήλιου». Σταδιακά, η αναζήτηση της ουτοπίας αρχίζει να σπάει το θρησκευτικό μονοπώλιο του παραδείσου και να ασχολείται όλο και περισσότερο με τα επίγεια. Ο Σαιν – Σιμόν επιτέθηκε και στους αστούς και στους φεουδάρχες. Αν και καλός χριστιανός υποστήριζε ανοιχτά την ανωτερότητα των επιστημόνων έναντι των παπάδων. Πίστευε ότι η βιομηχανία θα μπορούσε να λύσει όλα τα κοινωνικά προβλήματα: «Ο σαινσιμονισμός, η πρώτη μορφή θεωρητικά επεξεργασμένου σοσιαλισμού, θα γίνει Σχολή με χιλιάδες οπαδούς στη Γαλλία κυρίως αλλά και σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι αυτή η Σχολή που θα δημιουργήσει τους διαζευκτικούς όρους “εκμεταλλευτές κι εκμεταλλευόμενοι”, “εργαζόμενοι και αργόσχολοι”. Οι σαινσιμονιστές ξέρουν πως η κοινωνία είναι ταξικά διαρθρωμένη, αλλά πιστεύουν στη συνεργασία κι όχι στην πάλη των τάξεων. Με σύγχρονους όρους θα μπορούσαμε ίσως να τους χαρακτηρίσουμε σοσιαλδημοκράτες». (σελ. 26 – 27). Από την άλλη ο Φουριέ προσπαθεί να πραγματώσει τον ουτοπικό σοσιαλισμό. Φανατικός εχθρός των εμπόρων ιδρύει τα φαλανστήρια που είναι «συνεργατικά και συνεταιριστικά αγροτικά κοινόβια, που σχεδίασε με κάθε λεπτομέρεια». Θα λέγαμε ότι σύγχρονες εκδοχές των φαλανστηρίων είναι τα εβραϊκά κιμπούτς: «Μιλούμε για μια εποχή που όλοι οι κοινωνιστές ψάχνονται και τίποτε δεν έχει κατασταλάξει. Ο σοσιαλισμός δεν φτιάχτηκε από κάποιον θεωρητικό, προέκυψε μέσα από μακρόχρονες κοινωνικές διεργασίες με τη μέθοδο της δοκιμής και του λάθους». (σελ. 30). Η ιστορία της ουτοπίας συνεχίζεται με το κεφάλαιο Όουεν που προσπάθησε να της δώσει οικονομικό περιεχόμενο: «Ο Όουεν δεν ενδιαφέρεται για την πολιτική, ενδιαφέρεται για την οικονομία και αφήνει την πολιτική να βγει μέσα από αυτήν. Κάνει πριν από τον Μαρξ ό,τι και ο Μαρξ. Δουλεύει κατά κύριο λόγο στην οικονομική βάση και αφήνει το εποικοδόμημα να διαμορφωθεί σύμφωνα με τη βάση». (σελ. 42). Ο Όουεν ήταν ο βιομήχανος που πίστευε ότι η βιομηχανία θα δώσει λύση σε όλα τα προβλήματα. Εξαιρετικά πετυχημένος έδωσε ένα νέο στίγμα στην παραγωγή δίνοντας βάση στην ευημερία των εργατών και στη δυναμική του συνεταιρισμού. Θα λέγαμε ότι όχι απλώς ξεπέρασε, αλλά μάλλον έδρασε αντίθετα από τα καπιταλιστικά πρότυπα της εποχής του. Τελικά θα χάσει το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του στο πρότυπο κομμουνιστικό κοινόβιο που ίδρυσε στην Αμερική και που ονόμασε «Νέα Αρμονία»: «Δεν σου χρειάζονται πολλά για να είσαι σοσιαλιστής. Μόνο αγάπη για τον άνθρωπο. Ακόμη κι ένας βιομήχανος μπορεί να είναι σοσιαλιστής. Άλλωστε βιομήχανος ήταν και ο Έγκελς. Ο σοσιαλισμός δεν είναι μόνο για τους φτωχούς, είναι κυρίως για τους τίμιους». (σελ. 47).

Ο Μαρξ

ήταν ο άνθρωπος που έδωσε στην αναζήτηση της ουτοπίας επιστημονικό υπόβαθρο. «Το Κεφάλαιο» δεν είναι τίποτε άλλο από την επιστημονική κατάδειξη της καπιταλιστικής αδικίας: «Με το μαρξιστικό νόμο της αξίας έγινε επιτέλους αντιληπτό πως ο πλούτος δεν είναι “θείον δώρο”. Είναι ανθρώπινο δώρο. Άνθρωποι είναι αυτοί που κάνουν πλούσιους άλλους ανθρώπους. Ο πλούτος δεν είναι ούτε πρόβλημα εξυπνάδας, ούτε πρόβλημα φυσικής ικανότητας, ούτε πρόβλημα ταλέντου». (σελ. 103). Η επιστημονική απόδειξη του σφετερισμού του πλούτου στην καπιταλιστική παραγωγή είναι η νέα ώθηση του ουτοπικού οραματισμού που για τον Μαρξ δεν είναι τίποτε άλλο από την αταξική κοινωνία. Η έννοια της υπεραξίας που ο Μαρξ έφερε στο προσκήνιο είναι η κατάδειξη της πιο αγριεμένης ατομικότητας. Το καπιταλιστικό σύστημα στηρίζεται στο υπερτροφικό εγώ που θεωρεί απολύτως λογικό να εκμεταλλεύεται τους άλλους προς ίδιον πλουτισμό. Εξάλλου δεν πρόκειται για εκμετάλλευση, αλλά για ικανότητα. Το να κατέχει κάποιος τη θέση ισχύος είναι απολύτως φυσιολογικό. Ο εργάτης έχει τη θέση που του αξίζει κι αν βρισκόταν στη θέση του βιομήχανου θα έκανε ακριβώς τα ίδια. Όμως η νομιμοποίηση και σε ηθικό επίπεδο της εργασιακής εκμετάλλευσης, δηλαδή της κοινωνικής ανισότητας, είναι η συντριβή της κοινωνικότητας κι εδώ βρίσκονται οι ρίζες της πάλης των τάξεων. Η αταξική κοινωνία είναι το τέλος αυτών των διαφορών. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα σελίδα της ουτοπίας που πλέον αποκτά χειροπιαστές – επιστημονικές βάσεις. Η μελέτη της ιστορίας με επιστημονικούς όρους και η κατάδειξη της αναγκαστικής καπιταλιστικής πτώσης με καθαρά (οικονομικά) μαθηματικά είναι το πέρασμα στον κομμουνισμό που πλέον αποκτά νομοτελειακές διαστάσεις. Η διαλεκτική, ως ακατανίκητος φιλοσοφικός νόμος, θα συντρίψει τον καπιταλισμό και την κοινωνική αδικία. Η ουτοπία γίνεται πιο χειροπιαστή από ποτέ. Η αταξική κοινωνία είναι όραμα και του αναρχισμού. (Ο Μπακούνιν είναι μαρξιστής). Όμως ο Μαρξ αντιλαμβάνεται την ιστορία μέσα από σαφείς επιστημονικούς νόμους. Το πέρασμα στην αταξική κοινωνία (και η συνεπαγόμενη κατάλυση του κράτους) μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την ολοκλήρωση του καπιταλιστικού κύκλου στην ιστορία (που θα ανατραπεί με επανάσταση) και προϋποθέτει τη δικτατορία του προλεταριάτου ως αναγκαστική μεταβατική κατάσταση. Ο Μπακούνιν δεν μπορεί να ακούει τα περί δικτατορίας του προλεταριάτου. Ο Μπακούνιν θέλει επανάσταση κι άμεσο πέρασμα στην αταξική κοινωνία. Θεωρεί ότι η δικτατορία του προλεταριάτου δεν μπορεί να σημαίνει τίποτε άλλο παρά υπερτροφία του κράτους, δηλαδή δικτατορία του κόμματος. (Αν δεχτούμε ότι το μεγάλο πείραμα της ουτοπίας ήταν η Σοβιετική Ένωση, ο Μπακούνιν δικαιώθηκε. Αν όμως αναλογιστούμε το κατά πόσο επικράτησε ο μαρξισμός στην ΕΣΣΔ, το πράγμα περιπλέκεται πάρα πολύ).

Το σίγουρο είναι ότι ο Λένιν κατάφερε να πάρει την εξουσία στη Σοβιετική Ένωση. Κι ακόμη πιο σίγουρο είναι ότι η Οκτωβριανή επανάσταση είναι το αποκορύφωμα της μαρξιστικής περιπέτειας: «Ο Λένιν και οι σύντροφοί του τάχτηκαν εξαρχής και χωρίς περιστροφές υπέρ της βίαιης κατάληψης της εξουσίας απ’ το προλεταριάτο. Πίστευε ο Λένιν, και η κατοπινή εξέλιξη των πραγμάτων θα δείξει πως είχε δίκιο, πως αν το προλεταριάτο πήγαινε, όπως θα λέγαμε εμείς, “με το σταυρό στο χέρι”, δεν θα του έμενε στο τέλος ούτε σταυρός, ούτε χέρι». (σελ. 237). Ο Λένιν είναι η δυναμική διεκδίκηση της ουτοπίας, η φωνή που έχει βαρεθεί την έννοια «ου – τόπος» και που απαιτεί πρακτική εφαρμογή. Φτάνουμε στη στιγμή που η ουτοπία γίνεται πραγματικότητα. Η συνέχεια γνωστή. Εκβιομηχάνιση σε χρόνο ρεκόρ, νίκη απέναντι στο φασισμό, προβάδισμα στην κατάκτηση του διαστήματος, εκτίναξη δηλαδή της ουτοπίας σε υπερδύναμη και ταυτόχρονα τραγωδία στην Κρονστάνδη, δίκες στη Μόσχα, εξόντωση του Τρότσκι, σταλινικό ανελεύθερο, γιγάντωση της γραφειοκρατίας, διαρκής οικονομική πτώση, έλλειψη αντοχής στον αμερικάνικο τεχνολογικό ανταγωνισμό, οικονομική κατάρρευση, ανάδειξη του γκανγκστερισμού (που ξεπήδησε σαφώς από τις προηγούμενες δομές). Είναι φανερό ότι κάτι δεν πήγε καλά στον υπαρκτό σοσιαλισμό κι η ουτοπία δεν άντεξε στο χρόνο. Ερμηνείες φυσικά πολλές. Φταίει ο Στάλιν, φταίει ο Μπρέζνιεφ, φταίει ο Γκορμπατσόφ, φταίει η γραφειοκρατία, φταίει ότι ατόνησαν τα σοβιέτ, φταίει ο διαρκής ανταγωνισμός, φταίει ότι δεν μπορεί να υπάρξει σοσιαλισμός αν δεν είναι παγκόσμιος, φταίει η εφαρμογή του μαρξισμού, φταίει η μη εφαρμογή του μαρξισμού, φταίει η ιστορική συγκυρία κτλ, κτλ, κτλ. Όλες οι απόψεις διεκδικούν το δικό τους μερίδιο αλήθειας. Όμως η ενδοσκόπηση στις αδυναμίες του υπαρκτού σοσιαλισμού στερείται κάθε νοήματος αν δεν συγχρωτιστεί με το μεγάλο ποτάμι της ουτοπίας που οφείλει να συνεχίσει. Η απαρέγκλιτη προσκόλληση σε γραμμές που πρέπει να διατηρούν την καθαρότητά τους και που, υπό αυτή την προοπτική, είναι αδύνατο να εξελιχθούν, δεν είναι μόνο ο κατακερματισμός και η αποδυνάμωση της αριστεράς, αλλά η ματαίωση της ουτοπίας που αδυνατεί να προχωρήσει. (Θα λέγαμε ότι αυτό ισχύει και για τον αναρχικό χώρο). Με άλλα λόγια ο μαρξισμός δεν μπορεί να αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία κανενός. Ο μαρξισμός ανήκει στην αναζήτηση της ουτοπίας και οφείλει να επαναπροσδιοριστεί στα σύγχρονα δεδομένα. Πριν από την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού υπήρχαν νεομαρξιστικές φωνές που προσπάθησαν να εξελίξουν τη μαρξιστική σκέψη. (Η σχολή της Φρανκφούρτης, ο Αλτουσέρ, ο Σαρτρ και ο δικός μας ο Πουλαντζάς είναι ενδεικτικά παραδείγματα). Σήμερα, μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, η καπιταλιστική προπαγάνδα προσπαθεί να ταυτίσει το μαρξισμό με το οικονομικό αδιέξοδο, το ανεφάρμοστο, τον αθεράπευτο ρομαντισμό, με δυο λόγια τη γραφικότητα. Από την άλλη, ο άκαμπτος μαρξισμός – από μερίδα της αριστεράς – μετατρέποντας το παιχνίδι της αναζήτησης σε παιχνίδι ιδεολογικής ιδιοκτησίας, χωρίς να το θέλει, ευλογεί τη στασιμότητα. Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η αδυναμία της αριστεράς, που, σε τελική ανάλυση, αδυνατεί να εμπνεύσει, ακριβώς επειδή αδυνατεί να τροφοδοτήσει εκ νέου το όραμα της ουτοπίας. Όμως η στέρηση του οράματος είναι η καρδιά κάθε αδιεξόδου.

Η συγκλονιστική επιστολή του ομογενή Χρήστου Μαγγούτα που μετέφερε ο Κλεάνθης Γριβας στον Παπούλια.

Η επιστολή προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας που απευθύνει ο γιατρός Κλεάνθης Γρίβας είναι ένα μήνυμα αξιοπρέπειας και ήθους, σε μια εποχή που και τα δυο είναι πλέον δυσεύρετα. ​​Η επιστολή δεν είναι του κ. Κλεάνθη Γρίβα, γι’ αυτό γράφει από κάτω “Για την αντιγραφή Κλεάνθης Γρίβας” Είναι επιστολή του ομογενή Χρήστου Μαγγούτα από το Τορόντο του Καναδά και έγινε γνωστή – καλώς φυσικά- από τον κ. Κλεάνθη Γρίβα που την έστειλε σε κάποια μέσα.

“Προς τον κ. Παπούλια:
Είστε πρόεδρος της Δημοκρατίας;
Αν είχα τη δύναμη, θα προτιμούσα ως πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας όχι εσάς αλλά τον Ισλανδό πρόεδρο, τον Όλαφουρ Ράγκναρ Γκρίμσον.
Μπορεί να καυχιόμαστε ότι εμείς γεννήσαμε την δημοκρατία, αλλά πάει καιρός πια που δεν έχουμε συγγένεια μαζί της.
Όταν το ισλανδικό Κοινοβούλιο ενέκρινε κάποιο νόμο παρόμοιο με το Μνημόνιο 1 και στάλθηκε για επικύρωση στον πρόεδρο της δημοκρατίας, αυτός ενεργοποίησε το μόνο… δικαίωμα που είχε, όπως κι εσείς: δεν το υπέγραψε και κάλεσε το λαό σε δημοψήφισμα. Ήταν η πρώτη φορά που έγινε
δημοψήφισμα στη χώρα αυτή. Η εξήγηση ήταν σαφής:
«Δεν μπορώ εγώ ή οι λίγοι βουλευτές που ψήφισαν αυτό το νόμο να αναλάβω την ευθύνη να επικυρώσω ένα νόμο που θα επηρεάσει τη ζωή κάθε πολίτη της χώρας μου. Σε ένα τόσο σοβαρό θέμα μόνο ο λαός μπορεί να αποφασίσει».
Το δημοψήφισμα έγινε και ο λαός απέρριψε το νόμο. Δεν είχε άδικο: τρεις τράπεζες είχαν δανειστεί 80 δις ευρώ, ήτοι το δεκαπλάσιο από το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα της χώρας, είχαν χρεοκοπήσει και τώρα ζητούσαν από το λαό να πληρώσει τους δανειστές σε διάφορες χώρες.
Οι πολιτικοί άρχισαν νέες συνομιλίες με τους δανειστές και έφεραν τροποποιημένο σχέδιο στη Βουλή (κάτι σαν Μνημόνιο 2), το οποίο ψηφίστηκε κατά πλειοψηφία και στάλθηκε στον πρόεδρο της Δημοκρατίας για επικύρωση. Και πάλι εκείνος είπε όχι και ζήτησε νέο δημοψήφισμα.
Το επιχείρημά του ήταν σαφέστατο: «Στα μεγάλα θέματα δεν αποφασίζουν προσωρινοί ηγέτες, ηγέτης είναι ο λαός και αυτός θα αποφασίσει».
Χρειάστηκε να κατεβεί στους δρόμους για να υπερασπιστεί την θέση του, ενάντια στη λυσσαλέα επίθεση των πολιτικών. Υπάρχουν βίντεο που δείχνουν την σύζυγό του να αγκαλιάζει διαδηλωτές που η αστυνομία τους έχει πνίξει στα καπνογόνα. Ήταν ανένδοτος στις αρχές του:
«Υπάρχουν χώρες πιο ισχυρές οικονομικά από μας, εμείς όμως δεν πρόκειται να βάλουμε το κέρδος πάνω από τη Δημοκρατία».
Στο νέο δημοψήφισμα ο λαός απέρριψε και το Μνημόνιο 2.
Ο πρόεδρος το πήγε ακόμα πιο πέρα και ζήτησε αναθεώρηση του συντάγματος, μόνο που αυτή τη φορά η αναθεώρηση δε θα γινόταν από πολιτικούς, αλλά από τον ίδιο το λαό. Το επιχείρημά του ήταν και πάλι ατράνταχτο:
«Ο λαός είναι η υπέρτατη εξουσία, αυτός πρέπει να συντάξει το σύνταγμα».
Έγιναν χιλιάδες συναντήσεις, στάλθηκαν άπειρα ηλεκτρονικά μηνύματα και η λαϊκή επιτροπή κατέληξε σε μια μορφή του συντάγματος που φυσικά δεν είχε ούτε παραγραφές, ούτε ασυλίες και ούτε φοροαπαλλαγές για τους πολιτικούς.
Δεν έχει γίνει ακόμα δημοψήφισμα για το σύνταγμα, καθώς οι πολιτικοί παλεύουν με κάθε μέσο να το καθυστερήσουν, αλλά δε θα το πετύχουν για πολύ.
Σε κάποια στιγμή χρειάστηκε να καλέσουν το ΔΝΤ για βοήθεια, αλλά υπό ένα όρο: «Θα σας πληρώσουμε ό,τι δανειστούμε, αλλά υπό ένα όρο:
δεν θα πειραχθούν οι μισθοί, οι συντάξεις και τα κοινωνικά προγράμματα, γιατί είμαστε μια σκανδιναβική σοσιαλιστική κοινωνία και σκοπός μας είναι η ευημερία του πολίτη και όχι τα κέρδη των τραπεζών».
Ούτε κεραμίδα να έπεφτε στα κεφάλια των αρμόδιων του ΔΝΤ, αλλά τελικά το δέχτηκαν για πρώτη φορά στην ιστορία του ταμείου, γιατί κατάλαβαν ότι δεν έχουν να κάνουν με άτομα όπως … (δεν χρειάζεται να αναφέρω ονόματα).
Αλλά ο πρόεδρος μιας δημοκρατίας δε σταμάτησε εκεί: ζήτησε να γίνει έλεγχος στα οικονομικά όλων των πολιτικών και πολλοί από αυτούς αντιμετωπίζουν τον πέλεκυ της δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του πρωθυπουργού.
Η έκθεση της αδέσμευτης επιτροπής έφτασε τις 2,500 σελίδες και χρειάστηκαν 45 συνεχείς ώρες για να διαβαστεί από καλλιτέχνες, συγγραφείς, απλούς πολίτες σε κεντρικό σημείο της πρωτεύουσας.
Και το συμπέρασμά ήταν σαφές: δεν ευθύνεται ο λαός για όσα έκαναν οι πολιτικοί, οι οποίοι εκλέχτηκαν λέγοντας τα αντίθετα από όσα υποσχέθηκαν.
Τρία χρόνια μετά η Ισλανδία αρχίζει να βγαίνει από την κρίση, στην Ελλάδα μας λένε ότι θα χρειαστούν δεκαετίες και αν….
Και κάτι ακόμα: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Ισλανδίας δεν το έκανε αυτό για να κρατηθεί στην καρέκλα. Πριν λίγες μέρες δήλωσε ότι δεν θα είναι υποψήφιος για επόμενη θητεία.
«Εκπλήρωσα το χρέος μου στο λαό μου» ήταν η λακωνική δήλωσή του (όχι, δεν είπε αν ήταν και στην Εθνική Αντίσταση).
Μήπως κ. Παπούλια θα έπρεπε να επισκεφθείτε τους Βίκινγκς της Ισλανδίας για να πάρετε κάποια μαθήματα δημοκρατίας; Μήπως αυτοί που έτρωγαν βελανίδια όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες, τώρα ξέρουν καλύτερα τι σημαίνει δημοκρατία, ενώ εσείς την ευτελίζετε (ουσιαστικά μια πράξη αιμομιξίας) στη χώρα που γεννήθηκε;
Και μια ακόμα δήλωσή του Όλαφουρ Ράγκναρ Γκρίμσον:
«Έχω την σταθερή εντύπωση ότι τα κόμματα στη Βουλή δεν εκφράζουν αυτή την εποχή αντίστοιχη αναλογία στο λαό».
Εσείς θα κάνατε ποτέ αυτή τη δήλωση, που είναι πασιφανής σε κάθε έλληνα πολίτη;
Θα ήθελα να σας δω δίπλα στον Όλαφουρ Ράγκναρ Γκρίμσον. Έτσι για να καταλάβω τι σημαίνει γίγαντας και τι νάνος Πρόεδρος της Δημοκρατίας….”
Για την αντιγραφή, Κλεάνθης Γρίβας.”

Designing The Future - The Venus Project

Τζιχαντιστές -Έλληνες-αποκεφαλισμoi

καταδικάζουμε τους αποκεφαλισμούς από όπου και αν προέρχονται; ακόμα και αυτούς ελλήνων κομμουνιστών από τον "εθνικό στρατό";

αποτροπιασμό έχει προκαλέσει ο πρόσφατος αποκεφαλισμός αμερικάνου δημοσιογράφου, από τζιχαντιστές στην μέση ανατολή, και πολύ δικαιολογημένα. βαρβαρότητα, απανθρωπιά αποκαλύπτουν τέτοιες πρακτικές. οι τζιχαντιστές την συγκεκριμένη "ποινή" την έχουν στο καθημερινό πρόγραμμα αφού αποκεφαλίζουν αυτές τις μέρες χριστιανούς αλλά και αλλόδοξους μουσουλμάνους. όλοι οι έλληνες συγκλονίστηκαν, και λίγο περισσότερο οι ακροδεξιοί συμπολίτες μας, που βρήκαν την ευκαιρία να πουλήσουν λίγο "μουσουλμανικό κίνδυνο", τσουβαλιάζοντας εκατομμύρια φιλήσυχους μουσουλμάνους με 1000 τρελαμένους που έχουν παραβιάσει το ίδιο το κοράνι τους, παρεμπιπτόντως με αυτές τις πράξεις! έτσι λοιπόν στα κοινωνικά δίκτυα, ένα τσουνάμι ισλαμοφοβίας έχει εξαπολυθεί από συμπολίτες μας, τονίζοντας ότι μόνο αυτοί αποκεφαλιζουν κόσμο σήμερα!

να γυρίσουμε 65 χρόνια πίσω, όχι μακριά, εδώ στην ελλάδα, όπου ο εμφύλιος βαδίζει προς το τέλος του, με τον "εθνικό στρατό" να επικρατεί του δημοκρατικού στρατού. από την αρχή του εμφυλίου μέχρι το τέλος του, που κάποιοι θα γιορτάσουν την παρασκευή, αποκαλύπτουμε  ή καλύτερα θυμίζουμε ναι είχαμε αποκεφαλισμους....στο συγκεκριμένο άρθρο σας δίνουμε φωτογραφίες αποκεφαλισμών κομμουνιστών στρατιωτών, από τον "εθνικό στρατό":

πρώτη και καλύτερη, αυτή.....

¨ελληνες στρατιωτικοί περήφανοι μας δείχνουν τα κεφάλια δύο κομμουνιστών. αυτοί οι βάρβαροι δεν τιμωρήθηκαν ποτέ, αντίθετα ο τέταρτος πάνω  από δεξιά, έγινε και πρωθυπουργός και μετέπειτα "εθνάρχης"...ναι είναι ο κωνσταντίνος καραμανλής!

Για να λέμε την ωμή αλήθεια, η παραπάνω φωτογραφία δεν είναι μία πράξη με υπεύθυνους μόνο τους παραπάνω, αλλά ήταν μια γενικότερη γραμμή του ελληνικού κράτους απέναντι στον δημοκρατικό στρατό, γραμμή εκφοβισμού των πολιτών που θα τολμούσαν να συμπαραταχθούν με τους δεύτερους!

ούτε ένα, ούτε 2, αλλά κοντά στα 100 τέτοια περιστατικά έχουν καταγραφεί, αποκεφαλισμών κυρίως αλλά και επίδειξης νεκρών κορμιών κομμουνιστών από "εθνικόφρονες", κατά την διάρκεια του εμφυλίου.

Το χρονικό των κομμένων κεφαλών

1) το κεφάλι του Αρη Βελουχιώτη και του πρωτοπαλίκαρού του Τζαβέλλα. τα δύο κεφάλια εκτέθηκαν σε κοινή θέα σε φανοστάτη της πλατείας Τρικάλων την δευτέρα 18 ιουνίου του 1945

2) Στρατής Τινός: εκτέθηκε νεκρός σε κοινή θέα σε καρέκλα καφενείου στην πλατεία της μυτιλήνης. ήταν αντάρτης και στέλεχος του ΔΣΕ και σκοτώθηκε το 1949

3) Πάνος Καψής: το νεκρό του κορμί εκτέθηκε σε σταυρό στην πλατεία της Χαλκίδας μαζί με τα κεφάλια των παλικαριών του Τσάκαλου και Κατσανά. 5 νοέμβρη του 1949

4)  Γιάννης Αλεξάνδρου: ο γνωστός καπετάν Διαμαντής που σκοτώθηκε στις 21 ιουνίου του 1949 και το σώμα του εκτέθηκε σε άγνωστη τοποθεσία

5) 3 ιουλίου του 1949, το σώμα ενός νεκρού αντάρτη του δσε που πέθανε από τα τραύματά του μετά την μάχη της Αμφιλοχίας, εκτέθηκε στην πλατεία της πόλης. τον αντάρτη που ως τότε ζητούσε νερό τον αποτελείωσαν μαυδες με κλοτσιές

6) τα χριστούγεννα του 1949 τα κεφάλια των μελών του ΔΣΕ, Δημήτριου Καραντζά, Πανωραίας Ιωάννου, Αργύρης Πανάγου και του αντάρτη Βασίλη, κόπηκαν και εκτέθηκαν σε άγνωστο χωριό. Τo χωριό αυτό ταυτοποιήθηκε και πρόκειται για τη  Λιλαία.

7) Θανάσης Καλαμπόκας: το κεφάλι του και 8 συντρόφων του κόπηκε και εκτέθηκε στην πλατεία Σπερχειάδας. μέσα του 1949

8) ο καπετάν Πέρδικας, του ηρωικού ΔΣΕ, σκοτώθηκε στις 16-8-1949 και το σώμα του εκτέθηκε στην πλατεία άρεως στην τρίπολη πάνω σε σκάλα. του κρέμασαν και μια πινακίδα που έγραφε " αυτός είναι ο Πέρδικας". μετέπειτα το κορμί του μεταφέρθηκε στη Μεγαλόπολη.

9)άνοιξη του 1949, τα κομμένα κεφάλια δύο ανδρών και μίας γυναίκας εκτέθηκαν σε κοινή θέα στην πλατεία του αλμυρού βόλου

10) Θύμιος Πρεκεζές: σκοτώθηκε το 1946 από παρακρατικούς και το κεφάλι του εκτέθηκε στο χωριό Κολλινές Τρίπολης

11) το κεφάλι ενός αντάρτη του δσε εμφανίζεται το 1949, από αγνώστους σε πάσσαλο στα τρίκαλα

12) τα κεφάλια 12 ανταρτών του ΔΣΠ εμφανίζονται το 1948, σε κοινή θέα στην τρίπολη. το δεύτερο από αριστερά κεφάλι στην κάτω σειρά ανήκει στον γερμανάκο

13) Φλώρινα 12-2-1949, τα κεφάλια 8 ανδρών του ΔΣΕ αποκόβονται από μέλη των ΛΟΚ και των ΜΑΥ και εκτίθενται σε κοινή θέα

14) τα κεφάλια εννέα ανταρτών εκτίθενται από συμμορία κατσαπλιάδων το 1949 σε χωριό της Μακεδονίας

14) τα κεφάλια εννέα ανταρτών εκτίθενται από συμμορία κατσαπλιάδων το 1949 σε χωριό της Μακεδονίας

15) το νεκρό σώμα του Ευάγγελου Γκόγκλη του ΔΣΕ και 3 συντρόφων του εκτίθενται σε κοινή θέα στην έδεσσα το 1949

16) το νεκρό σώμα του Γιώργου Αντζακλή, ταγματάρχη του ΔΣΠ και 7 ανταρτών του βρίσκεται σε κοινή θέα στους μολάους το 1948. οι χίτες τους εξέθεσαν με μακάβριο τρόπο

17) τα κεφάλια των: Τάσος Μανωλίτσης, Γαζής Νίκος, Γεράσιμος Θέρμος, Ζακυνθινός Κώστας, Κοντογιώργης Γιάννης, Μήνος Παναγιώτης και Παπαδόπουλος Ζώης. βρίσκονται κρεμασμένα από ζερβικούς στο Πεντοφάναρο της Λευκάδας το 1946. οι άνδρες αυτοί είχαν σκοτωθεί στην μάχη της Πούντας

18) κεφάλια ανταρτών του ,ΔΣΕ περιφέρονται σε άλογα στην ελληνική ύπαιθρο

19)  τα κεφάλια 7 ανδρών του δσε σε κοινή επίδειξη από τον ες. πιθανότατα σε κάποια επιχείρηση στην πελοπόννησο

20) στο βουνό οίτη, στην θέση δύο βουνά δίπλα στην μουσταφόβρυση ο γρηγόρης σγάγιας βρήκε νεκρό έναν κομμουνιστή και κρεμασμένο σε δέντρο. του είχαν αφαιρέσει με μαχαίρι τα μάτια του. το σώμα βρίσκονταν σε περίοπτη θέση για να το βλέπουν όσοι πήγαιναν στην βρύση από τα γύρω χωριά. το περιστατικό έγινε το 1945

21) στην Μηλιά Ευβοίας το 1948 ο αντάρτης Σίμος Δήμητρας που κατάγονταν από εκεί εστάλη για αναγνώριση του μέρους. τον συνέλαβαν δύο μαυδες και του έκοψαν το κεφάλι με τσεκούρι. αργότερα το κρέμασαν στην πλατεία.

22) στην Λίμνη Ευβοίας, το άψυχο σώμα του δολοφονημένου με προδοσία γεώργιου βλαχούτσικου (ευβοιώτης) εκτέθηκε σε κοινή θέα τον σεπτέμβρη του 1949 απέναντι από τα γραφεία της χωροφυλακής.

23) στο χωριό Βουργαρέλι Αρτας το 1949 κεφάλια άγνωστων μαχητών του ,ΔΣΕ βρίσκονται κρεμασμένα από αγνώστους. το μακάβριο θέαμα συνοδεύουν και αποκομμένα χέρια και συνεχίζεται για αρκετές μέρες μέχρι που οι κάτοικοι αποφασίζουν να τα ξεκρεμάσουν.

24) στο χωριό Κωσταλέξι το χρονικό της αθλιότητας ξεκινά ήδη από το 1946. δημόσιες εκτελέσεις κομμουνιστών και βασανισμοί συνέβαιναν στην πλατεία ενώ το θέαμα των κομμένων κεφαλών ήταν τακτικό..

25) στο Αίγιο μέχρι το 1949 τα περιστατικά έκθεσης κομμένων κεφαλιών ήταν τόσο πολλά και ανατριχιαστικά που ο τοπικός τύπος ( "Αιγιώτης") δημοσίευσε ένα δυνατό άρθρο του Ανδρέα Βαρελά με τίτλο "μουλάρια και ντενεκέδες". το άρθρο αναφέρεται στους διάφορους κατσαπλιάδες που μάζευαν κεφάλια μέσα σε γκαζοτενεκέδες από τα θύματά τους για να πληρωθούν με μια λίρα το κεφάλι...

26) στην πόλη των Ιωαννίνων, το 1947 κρεμάστηκαν πέντε κεφάλια ανδρών του ,ΔΣΕ απέναντι από το κτίριο της διεύθυνσης της χωροφυλακής. το θέαμα ξένισε και ενόχλησε τους κατοίκους και μετά τρεις ημέρες οι χωροφύλακες κατέβασαν τα τρόπαιά τους.

27) στο χωριό Καστέλι όπως αναφέρει στο σχεδόν αυτοβιογραφικό βιβλίο του ο αντώνης κακαράς, περί τα 1949, γνωστή ήταν η καρότσα με τα κεφάλια. την καρότσα τραβούσαν οι τοπικοί κατσαπλιάδες και την γέμιζαν κεφάλια ανταρτών τα οποία πούλαγαν στον στρατό για μια λίρα το κομμάτι...

28) το κεφάλι του ηρωικού λοχαγού Ποδιά του
ΔΣΕ κρήτης αποκόπηκε από την συμμορία των μπαντουβάδων και αφού τοποθετήθηκε σε παλούκι εξετέθη δημόσια στο ηράκλειο.

29) το κεφάλι του Στέλιου Ψωμά, αντάρτη του δσε από το Λογγίτσι της Στυλίδας κόπηκε από το σώμα του το 1949 από τον χωροφύλακα παλιό και εκτέθηκε στην στυλίδα για λίγες ημέρες. αργότερα ο χωροφύλακας το πήγε στην λαμία για να εισπράξει την αμοιβή.

30) το κεφάλι του Κώστα Θωμόπουλου, ανθυπολοχαγού του ΔΣΕ Ευβοίας κρεμάστηκε στο χωριό Αγία Σοφία. Οι φασίστες σκύλιασαν που δεν μπόρεσαν να τον πιάσουν ζωντανό , αφού αυτός αυτοκτόνησε, όντας τραυματισμένος στην κοιλιακή χώρα, και έτσι βεβήλωσαν το κορμί του..

31)  τα κεφάλια των διμοιριτών Φάνη Κερπίνη και Λάκη Παντίδα του ,ΔΣΕ Ευβοίας κόπηκαν από χίτες και κρεμάστηκαν σε φανοστάτη της χαλκίδας.

32) ο αντάρτης του ,ΔΣΕ Ευβοίας Νίκος Μαχαιράκος που είχε την ατυχία να πιαστεί ζωντανός από τον στρατό το 1949, βασανίσθηκε φρικτά και πέθανε σταυρωμένος σε σκάλα, στην πλατεία του χωριού Ιστιαία

33) ο αντάρτης του ,ΔΣΕ Ευβοίας Νίκος Συμεωνίδης (Αθηναίος) αιχμαλωτίσθηκε το 1949 από στρατιώτες του ες και δόθηκε να τον κατασπαράξουν τα λυκόσκυλα. στην πλατεία της Ιστιαίας

34) oι έξι αδικοσκοτωμένοι μαχητές του ,ΔΣΕ στο Ντάμι της Τσερκέζας. φορτώθηκαν μετά το στυγερό έγκλημα σε έναν αραμπά και τέθηκαν σε κοινή θέα για μερικές μέρες στο ιππείο της Λέσβου. όταν η αποφορά ήταν ανυπόφορη τους έθαψαν σε λάκκο στον τοίχο του νεκροταφείου από όπου οι οικογένειές τους του ξέθαψαν κρυφά το 1952. τα ονόματα των νεκρών είναι: Βασίλης Παπαδέλλης, Σταύρος Καζάκος, Θανάσης Στέφανος, Βασίλης Καλαντζής,  Κώστας Πηγάσης, Στρατής Τσουκαρέλλης.

35) τα κεφάλια έντεκα μαχητών του ,ΔΣΠ και του λοχαγού Τάσου Γερμανάκου κρεμάστηκαν στην πλατεία της σπάρτης στις 6 ιουνίου του 1947. οι μαχητές και ο αξέχαστος Γερμανάκος πέσαν μαχόμενοι τους χωροφύλακες του ραγγόπουλου κοντά στην σπάρτη.

36) τα κεφάλια του Νίκου Καράμπελα και του Βλάση Σταυρόπουλου εκτέθηκαν μετά την δολοφονία τους στην πλατεία κουρμαδά της Ανδρίτσαινας Πελ/σου.

37) τα κομμένα κεφάλια του αρχίατρου του ,ΔΣΠ και στέλεχους του κκε, Νίκου Μάστορη και του Θεόδωρου Πρεκεζέ εκτέθηκαν από χωροφύλακες, στην πλατεία της Αράχωβας  (Καρυές) και μετά μερικές ημέρες στην σπάρτη. το κεφάλι του Πρεκεζέ εξανάγκασαν να το κουβαλάει ο πατέρας του.

38) στην πλατεία της Αράχωβας (Καρυές) εκτέθηκε το κεφάλι ενός νεκρού μαχητή του ,ΔΣΠ που σκοτώθηκε στην μάχη της Βαμβακούς Σπάρτης. τα λοιπά στοιχεία του νεκρού μας είναι άγνωστα. το κεφάλι εκτέθηκε στις 9-10-1946.

39) στο χωριό Δαφνί Σπάρτης το 1947, η ομάδα του ταγματασφαλίτη γιάννη παυλάκου με επικεφαλής τον ίδιο, συνέλαβε, βασάνισε και εκτέλεσε τον Παρθύμο Παναγιώτη και τον αδελφό του Παρθύμο Γιώργο. τα σώματά τους εκτέθηκαν κρεμασμένα για 5 ημέρες και μόνο όταν η αποφορά ήταν ανυπόφορη επετράπη στους κατοίκους του χωριού να τους κατεβάσουν και να τους θάψουν.

40) τα κομμένα κεφάλια τριών ανταρτών του δσε εκτέθηκαν κατά την διάρκεια του εμφυλίου στην κεντρική πλατεία του Αγρινίου. τα κεφάλια έμειναν σε κοινή θέα για περίπου μια εβδομάδα και μετά πετάχθηκαν στα σκουπίδια (!) λοιπά στοιχεία για το σε ποιόν ανήκαν μας είναι άγνωστα.

41) το κεφάλι του αγωνιστή της,ΕΠΟΝ και του ,ΔΣΕ Ρούσσου Παναγιώτη του Ιωάννη κρεμάστηκε από την συμμορία Παυλάκου στο χωριό Αστέρι Μολάων σε προφυλακτήρα αυτοκινήτου και περιφέρονταν για εβδομάδες σε όλη την περιοχή. ο Ρούσσος πιάστηκε από τους κτηναναθρώπους στις 20/09/1948 μετά από προδοσία.

42) ο αριστερός Βασίλης Τσισμαλίδης, μέλος του ,ΕΑΜ, στο Κιλκίς πιάστηκε τον μάιο του 1946 στο χωράφι του από παρακρατικούς και κυριολεκτικά κομματιάστηκε. το κεφάλι του κρέμασαν από ένα δέντρο για να το βλέπουν οι άλλοι αγρότες.

43) το κεφάλι του αγωνιστή Κώστα Αβραμίδη εκτέθηκε το 1947 από παρακρατικούς στο παζάρι του Κιλκίς μαζί με τα κεφάλια τριών ακόμα άγνωστων ανταρτών. ο Αβραμίδης υπήρξε μέλος της ,ΕΠΟΝ και του ,ΕΛΑΣ και του ,ΔΣΕ και την ημέρα που τον πρόδωσε ένας χαφιές της περιοχής είχε επιστρέψει από την εξορία για να δει την μάνα του.

44) το κεφάλι του ήρωα του,ΔΣΠ, Βαγγέλη Ρογκάκου αποκόπηκε από το νεκρό του κορμί μετά την μάχη στο χωριό άγιος Βασίλειος Κυνουρίας. η κάρα του μαρτυρικού πολιτικού επιτρόπου εκτέθηκε στο χωριό παλιοχώρι για μερικές ημέρες. οι στρατιωτικοί και οι χωροφύλακες πριν το κρεμάσουν σε δέντρο της πλατείας, έπαιξαν μπάλα με το τρόπαιό τους στην πλατεία του χωριού, δείχνοντας καθαρά το μέγεθος του κανιβαλισμού που τους διέπεμπε. το κορμί του Ρογκάκου πετάχτηκε σε σκυλιά.

45) το νεκρό κορμί του αγωνιστή του ,ΕΛΑΣ, και του ,ΔΣΕ Κώστα Ξυδέα αιχμαλωτίσθηκε από στρατιώτες του ες μετά την μάχη στην περιοχή Λάκκα Καρβέλη, στις 13/06/1949. ο Ξυδέας προέβαλλε αντίσταση 40 λεπτών μαζί με τον υπασπιστή του Νίκο Περδικέα ενάντια σε μεγάλο απόσπασμα στρατού, χωροφυλακής, ,ΜΑΥ και μερικών χιτών. τελικά δέχθηκε σφαίρα στο στέρνο και απεβίωσε δίπλα στον νεκρό σύντροφό του. το νεκρό του κορμί καρφώθηκε σε σκάλα και διαπομπέφθηκε στην καλαμάτα για αρκετές ημέρες.

46) τα ιερά κορμιά των δύο τελευταίων ανταρτών του ,ΔΣΕ Σάμου, Γιώργου Σαράντη και Γιάννη Σάλλα μεταφέρθηκαν και εκτέθησαν στην πρωτεύουσα του νησιού τον Οκτώβρη του 1949, μετά την εκτέλεσή τους στα κόκκινα χώματα.

47) το χωριό Φραγκίστα Ευρυτανίας γνώρισε την φρίκη του εμφυλίου από κοντά αφού συχνά, παρακρατικοί πετούσαν στα χωράφια και τα κτήματα των χωρικών τα κορμιά και τα κομμένα κεφάλια των ανταρτών. ο δεξιός δάσκαλος Χ. Αλέστας μάλιστα τα πάταγε κάτω για να δείξει την υποτίμησή του

48) ο αντάρτης του ,ΔΣΕ Στάθης Σχοινάς από το Μόδι, τραυματίζεται στις 18/03/1947 από μαυ και παρακρατικούς στο χωριό Στρόμη. καθώς δεν καταφέρνει να διαφύγει συλλαμβάνεται και οδηγείται στην πλατεία του χωριού όπου αποκεφαλίζεται με τσεκούρι. το κεφάλι του κρεμιέται επιτόπου σε δέντρο.

49) στα πλαίσια του σχεδίου Τέρμινους, ο ,ΕΣ και η χωροφυλακή διενέργησε μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις ενάντια στον δσε στα Τζουμέρκα. οι ομάδες του χάρη παπαγιάννη και του παλιούρα δώσαν πολλές και φωνικές μάχες με ,ΜΑΥδες και στρατιώτες μέχρι που τελικά περικυκλώθηκαν στην περιοχή ανεμοράχη από υπέρτερες δυνάμεις του στρατού που είχαν έρθει από την Αρτα. ανάμεσα στις δυνάμεις του μοναρχοφασισμού και οι συμμορίες των παρακρατικών παπαδόπουλου και βόιδαρου. οι αντάρτες μετά από τριήμερη μάχη δοκίμασαν να διασπάσουν τον κλοιό και να μεράσουν στο χωριό ζυγός βορειανατολικά για να διαφύγουν. δυστυχώς ελάχιστοι κατάφεραν να περάσουν με την έφοδο και πολλοί αντάρτες σκοτώθηκαν τραυματίστηκαν και πιάστηκαν αιχμάλωτοι. το βράδυ τους μετέφεραν στο μοναστήρι των μελατών και τους βασάνισαν πολλές ώρες μέχρι που και ο τελευταίος υπέκυψε. οι στρατιωτικοί έκοψαν τα κεφάλια τους και τα τοποθέτησαν σε σακιά ενώ τα σώματα τα έθαψαν κοντά στο μελατιώτικο ποτάμι. τα κεφάλια μεταφέρθηκαν στην άρτα, παλουκώθηκαν και τοποθετήθηκαν σε διάφορα μέρη της πόλης. ακόμα και στο καφενείο του μπούση, κοντά στον δρόμο που πηγαίνει προς το Πέτα, στάθμευε ένα τζιπ του στρατού με τέσσερα κεφάλια περασμένα σε σύρμα που κρέμονταν από τον προφυλακτήρα τους. τέτοια ήταν η ντροπή και το αίσχος των κυβερνητικών δυνάμεων.

50) στις 15/10/1946, η συμμορία Κατσαρέα εισέρχεται στο χωριό Βαμβακού και εκτελεί στην κεντρική του πλατεία 25 άνδρες, 5 γυναίκες και 3 μικρά παιδιά, όλοι οικογένειες ανταρτών του δσε. στην συνέχεια το κεφάλι ενός εκ των νεκρών (λοιπά στοιχεία δεν είναι γνωστά) κόβεται και καρφώνεται σε παλούκι. το τρόπαιο της φρίκης μένει σε έκθεση στο χωριό βαμβακού και αργότερα μεταφέρεται και στο χωριό Αράχοβα (Καρυές).

51) τα κεφάλια της δασκάλας Ευαγγελίας Κλαδά και του Δημήτρη Τσαγκαράκη εκτέθηκαν από κυβερνητικές δυνάμεις στο χωριό Καλάμι της Κρήτης και σε άλλα γύρω χωριά. οι δύο αντάρτες του ,ΔΣΕ Κρήτης σκοτώθηκαν σε ενέδρα του στρατού στον δρόμο για την περιοχή αναφυντοχάλαρα το 1948. η ευαγγελία κλαδά τραυματίστηκε σοβαρά και ζήτησε από τους συντρόφους της να την σκοτώσουν. η περιφορά των τρόπαιων έγινε υπό τις διαμαρτυρίες των κατοίκων του χωριού που προπυλάκισαν τους στρατιώτες φωνάζοντάς τους δολοφόνους.

52) τα κεφάλια των ανταρτών του ,ΔΣΕ Κρήτης Πισσά, Ροζάκη, Μπαντουρογιάννη, Τσιτίλου, Μακριδάκη και Αναγνωστάκη εξετέθησαν στην πλατεία Χανίων μετά τον θάνατό τους. το περιστατικό αναφέρεται στο βιβλίο "στα βουνά της κρήτης και την παρανομία" του Νίκου Μαδαρίτη

53) το 1953 και αφού η κοινωνία των Χανίων ησύχαζε πια από τις φρικαλεότητες και τους καννιβαλισμούς του δεξιού παρακράτους, ένα ακόμη κεφάλι εμφανίζεται κρεμάμενο στην πλατεία των Χανίων. είναι αυτό ενός από τους τελευταίους των ανταρτών, του Αγγελή, που πιάστηκε σε σπηλιά και δολοφονήθηκε με βασανιστήρια...

54) 1949. σύμφωνα με προσωπική μαρτυρία, στο λιμάνι της Πρέβεζας τέσσερα κεφάλια ανταρτών του δσε βρίσκονταν τοποθετημένα σε παλούκια για να τα βλέπουν οι ερχόμενοι με βάρκες από την νότια ελλάδα.

55) στην περιοχή Κλαδισό των Χανίων Κρήτης, τα κεφάλια μερικών ανταρτών του δσε κρεμάστηκαν σε σχολείο!  δεν είναι σίγουρο για το αν επρόκειτω για κεφάλια προαναφερθέντων που απλά μετακινήθηκαν για να εκτεθούν και αλλού. τα παιδιά του σχολείου κληθησαν να θαυμάσουν το θέαμα... πηγή: "στα βουνά της κρήτης και την παρανομία" του νίκου μαδαρίτη

56) Αίγιο, 26 φεβρουαρίου του 1949. ο κτηνάνθρωπος βουλευτής Σωτηρόπουλος περιφέρει στην πλατεία της πόλης τα κομμένα κεφάλια δύο ανταρτών του δσε που σκοτώθηκαν σε επιδρομή της χωροφυλακής και των παρακρατικών το προηγούμενο βράδυ. το ένα από αυτά ανοίκει στον αντάρτη του ,ΔΣΕ Λάλιο Ηλία το άλλο όμως ανοίκει στον άτυχο βοσκό Ηλία Μητρόπουλο που δολοφονήθηκε άγρια επειδή βρέθηκε στην ίδια τοποθεσία με τον αντάρτη... (πηγή άρθρο του Φάνη Ζουρόπουλου προέδρου του ,ΕΙΕΤ)

57) 24 φεβρουαρίου του 1949. τρία κεφάλια κρεμιόνται στα δέντρα της πλατείας του χωριού Λιόπεσι Κουνινάς. ανοίκουν στους αντάρτες του ,ΔΣΕ Νίκο Κουνάβη, Χρήστο Γραικιώτη και δημήτρη καποτά. τα κεφάλια παρέμειναν στα δέντρα για καιρό μέχρι που η χωροφυλακή διέταξε να ταφούν και ο νεκροθάφτης τα έθαψε στις ρίζες των δέντρων που κρεμάστηκαν. πρόσφατα, ο δήμαρχος του χωριού ανακάλυψε τα ιερά οστά και μην ξέρωντας τι να τα κάνει τα έθαψε σε μια σακούλα στο νεκροταφείο. (πηγή άρθρο του Φάνη Ζουρόπουλου προέδρου του ,ΕΙΕΤ)

58) 25 ιανουαρίου 1948. τα κορμιά των ανταρτών του ,ΔΣΕ Μιχάλη Κυριακόπουλου, τρακαδά και χρήστου ζερβόπουλου εκτείθενται κρεμασμένα στο δημαρχείο του χωριού πελεκίστρα της αιγιαλείας. στα φρικτά "αποκαλυπτήρια" του μνημείου του εθνικού αίσχους, βγάζει λόγο ο κατσαπλιάς βουλευτής Σωτηρόπουλος ντυμένος στα χακί και ζωσμένος με αυτόματο. (πηγή άρθρο του φάνη ζουρόπουλου προέδρου του ειετ)

59) η Κωνσταντίνα Κάντζου αποτελεί το απόλυτο παράδειγμα φρικαλεότητας και κανιβαλισμού του ελληνικού εμφυλίου. η περίπτωσή της σοκάρει και προκαλεί. η κωνσταντίνα κάντζου κατάγονταν από κάποιο μικρό χωριουδάκι της και για να ξεφύγει από τις διώξεις των μαυ και τον χωροφυλάκων αναγκάστηκε στα 24 της να ανέβει στα βουνά μαζί με τους δικούς της. την συνέλαβαν σε επιδρομή κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες και την μετέφεραν στην καστοριά για ανάκριση. αφού την έδειραν και την βασάνισαν την έστησαν στην πλατεία της καστοριάς για ώρες με το κεφάλι του γαμπρού της στο ένα χέρι και του θείου της στο άλλο. το θέαμα προκάλεσε και ανατρίχιασε την κοινή γνώμη. αργότερα την πέταξαν στο κελί της μαζί με τα δύο κεφάλια για να περάσει μαζί τους την νύχτα.  η κωνσταντίνα μεταφέρθηκε αργότερα στις φυλακές Αβέρωφ. η ιστορία της μας είναι γνωστή από τις συγκρατούμενές της και τον ριζοσπάστη.

60) η ηρωική κάρα του καπετάνιου του ,ΕΛΑΣ και του ,ΔΣΕ καπετάν Νικήτα (Νικόλαος Πολυκράτης) φωτογραφίστηκε και εκτέθηκε στα χωριά της τριταίας και στο χωριό ρουπακιά. ο καπετάνιος σκοτώθηκε μαχόμενος στις 12 μαρτίου του 1949 στο χωριό ρουπακιά μετά από προδοσία.

61) στις 10 μάρτη 1949, στη διάρκεια των «εκκαθαριστικών επιχειρήσεων», όταν τα τμήματα του δημοκρατικού στρατού είχαν διασπαστεί σε μικροομάδες λόγω εξάντλησης των πυρομαχικών τους ο καπετάν Σφακιανός (Αρετάκης Γιώργος) του ,ΔΣΠ έφτασε υποχωρώντας μαχόμενος στον ταΰγετο. στην προσπάθεια του να επιβιβαστεί σε καΐκι με προορισμό την κρήτη κατευθύνθηκε νότια επικεφαλής τετραμελούς ομάδας η οποία αποτελούνταν από τους Δημήτρη Τσιριγώτη και την σύζυγο του νικολέτα, μιχάλη τσιριγώτη ,γιάννη καρυδόγιαννη .

στις 26 απρίλη 1949 δύναμη 150 ανδρών μ.ε.α. από τα χωριά Κότρωνα και Νύφι και ένα απόσπασμα χωροφυλακής κύκλωσε την περιοχή. ένα κάτοικος του χωριού κότρωνας πρόδωσε την σπηλιά «βαγιολάγκαδο» στην οποία κρυβόταν ο καπετάν σφακιανός με τους συντρόφους του, όπου μετά από σκληρή μάχη σκοτώθηκαν και οι πέντε αντάρτες.

το κεφάλι του Σφακιανού και των άλλων ανταρτών τα έκοψαν οι χωροφύλακες του αποσπάσματος και τα περιέφεραν ως τρόπαια στα γύρω χωριά.

62) σε επιδρομή στο χωριό Βούστρι της Αιτωλοακαρνανίας, παρακρατικοί, εδεσίτες και χωροφύλακες, χτύπησαν ομάδα καταδιωκόμενων αγωνιστών. οι κανίβαλοι απέκοψαν τα κεφάλια των: Γεροδήμου, Βασίλη Παπαγιάννη, Γιάννη Κατσιφού, και Οδυσσέα Αναστασίου και τα εξέθεσαν σε τάβλα στο χωριό Κατούνα. το περιστατικό έλαβε χώρα το 1945. πηγές: συνέντευξη αγγελικής γκαραβέλου-νίκου κουφάκη, Αριστείδης θεοχάρης «το αντάρτικο στην στερεά ελλάδα 1945-1949» εκδ. σε

63) το κεφάλι του Ανδρέα Κάτρη, κτηνοτρόφου από την Κατούνα Βάλτου εκτέθηκε στο χωριό του, αφού παρακρατικοί και ,ΕΔΕΣίτες τον σκότωσαν καθώς πήγαινε να ποτίσει τα ζώα. ο κάτρης υπήρξε απλώς συμπαθών και όχι αντάρτης ή κομμουνιστής. πηγή: συνέντευξη αγγελικής γκαραβέλου-νίκου κουφάκη.

64) τον γενάρη του 1950, οι κυβερνητικές δυνάμεις δίνουν αψιμαχία στην περιοχή μεσκλά της κρήτης. στην μάχη σκοτώνεται η αντάρτισσα του δσε κρήτης μαρίκα μποράκη ετών 19. οι τραμπούκοι της χωροφυλακής διαπομπεύουν το παιδικό της κορμί στα χανιά. δεν σεβάστηκαν ούτε το νεαρό της ηλικίας της, ούτε το γεγονός ότι ο εχθρός τους είχε πια ηττηθεί. πηγή: κώστας γκρίτζώνας «μαχήτριες του ,ΔΣΕ» εκδ. ασκι

65) το έτος 1947, σε τεύχος της daily mirror, δημοσιεύεται η μαρτυρία του δεκανέα του αγγλικού στρατού Στίβεν Χάρι στάρι. ο δεκανέας αφηγείται τα παρακάτω: «τον ιούνιο του 1947, στα τρίκαλα είδα πλήθος κόσμου και έλληνες στρατιώτες με αγγλικές στολές και έφιππους που  κρατούσαν κεφάλια κομμουνιστών που εφονεύθησαν σε σύγκρουση με τον ελληνικό εθνικό στρατό. σταματήσαμε το αυτοκίνητό μας και ο λοχίας Αλφρεντ Κίγκς πήρε φωτογραφίες. εκείνο το πρωί εξετίθεντο εννέα κεφάλια, οκτώ ανδρών και ένα γυναικός. δεν ήμαστε κομμουνιστές- συνεχίζει ο άγγλος-αλλά, εγνωρίζαμε ότι ο θεός μόνον μπορούσε να σε βοηθήσει αν ήσουν γνωστός ως συμπαθών τους κομμουνιστάς. η αστυνομία είναι παντοδύναμος και οι μέθοδοί της χειρότερες και από τις μεθόδους της γκεστάπο.»

66) το καλοκαίρι του 1947 οι δυνάμεις του ες διενεργούσαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην περιοχή της Τσαριτσάνης. τότε φυγοδικούσαν πολλοί από το χωριό. ανάμεσά τους και οι χρήστος στράτσιος και φιλώτας μανωλιάς. οι δυο τους προδόθηκαν από συμπατριώτη τους βοσκό, με αποτέλεσμα να περικυκλωθούν από ,ΜΑΥ και στρατό. οι δύο αντάρτες αποφάσισαν να αυτοκτονήσουν παρά να παραδοθούν ζωντανοί. οι μαυδες μετέφεραν τα κεφάλια τους στην πλατεία της τσαριτσάνης για να τα εκθέσουν. έβαλαν να φωνάξουν την μάνα του στράτσιου και της είπαν «άπλωσε την ποδιά σου». εκείνη είπε «ευχαριστώ» χωρίς να γνωρίζει τι θα επακολουθούσε. τότε της άδειασαν στην ποδιά το κεφάλι του γιου της. η άτυχη γυναίκα έχασε επί τόπου το λογικό της και περιδιάβαινε το χωριό ουρλιάζοντας για μέρες μέχρι που την σκότωσαν κι αυτήν γιατί τους ενοχλούσε. τα αρχικά των κανίβαλων μαυδων ήταν λ.φ. και τ. λ.  πηγή: κώστας γκρίτζώνας «μαχήτριες του δσε» εκδ. ασκι

67) τα νεκρά κορμιά των παρακάτω μαχητών του ,ΔΣΕ σε έκθεση σε άγνωστη περιοχή της ελλάδας. η φωτογραφία ανήκει σαφώς σε κυβερνητική πηγή, αφού μόνο οι κυβερνητικές δυνάμεις συνήθιζαν αυτή την τακτική. η φωτογραφία μας είναι άγνωστο εάν και πότε έχει δημοσιευτεί σε εφημερίδα ή άλλο έντυπο και ανήκει στο αρχείο του κκε. στην εικόνα εικονίζονται τουλάχιστον 11 αντάρτες.

68) Τo 1947 μια ομάδα ,ΜΑΥδων και παρακρατικών εισέρχεται στην πόλη της νάουσσας. στην πλατεία τρούμαν θα σταματήσουν για να ολοκληρώσουν το φρικτό έργο τους. εκεί βγάζουν τρία κεφάλια από μια σακούλα και τα πετάνε στις πλάκες. τα κλωτσούν και τα πατάνε χλευάζοντας και βρίζοντας τους "βούλγαρους". το ένα κεφάλι είναι της ανταρτοπούλας ελένης γαλάνη. ο πατέρας της που την γνώρισε από τα κατακόκκινα κατσαρά της μαλλιά, το βράδυ το σηκώνει στα χέρια του και το φιλάει. "θα το πληρώσουν ελενίτσα" της λέει. μετά την μάχη της νάουσσας, ο γέρο-βασίλης γαλάνης κι ο μικρός του γιός στέργιος ανέβηκαν μαζί με τους αντάρτες...

69) στις 18-8-1949 ένα κεφάλι αντάρτη εκτίθεται από φαντάρους του ες και παρακρατικούς στην πλατεία του χωριού Κρίκελλο Ευρυτανίας. πρόκειται για την κάρα του δάσκαλου βασιλη παπανικολάου που εντάχθηκε στον ελας το 1942 και στον ,ΔΣΕ το 1946 μετά από μαρτυρικούς διογμούς. ο δάσκαλος κυκλωμένος στην θέση Κουβελαίικα κρίκελλου από δυνάμεις του στρατού και παρακρατικούς αποφάσισε να δώσει λεβέντικα τέλος στην ζωή του και να μην υποστέι τα μαρτύρια που του επιφύλασσαν...

70) Τo κεφάλι του ΕΠΟΝίτη και μαχητή του,ΔΣΕ Ηλία Μπούσγου εκτέθηκε στο χωριό του ελατόβρυση ευρυτανίας τον χειμώνα του 1949. ο αντάρτης που είχε ενταχθεί στον δσε το 1947 έχασε την ζωή του σε σύγκρουση με παρακρατικούς και στρατιώτες σε τοποθεσία κοντά στο χωριό όπου και κρύβονταν. την τοποθεσία πρόδοσε στις αρχές κάποιος συγχωριανός του. το κεφάλι του πριν το κρεμάσουν, οι κτηνάνθρωποι το παρουσίασαν σαν φρικτό δώρο στην μάνα του.

71) την άνοιξη του 1947, μια ομάδα στρατιωτών του ες και παρακρατικών εισέρχονται στην άρτα. μαζεύονται στην πλατεία για να εκθέσουν το περιεχόμενο των σακιών που κουβαλάνε μαζί τους. μια σειρά κομμένων κεφαλών εκτίθεται στα μάτια του κόσμου. πρόκειται για τα κεφάλια των νεκρών μαχητών του δσε που έπεσαν στην περιοχή Μηλάτες κατά την επιχέιρηση της Νιάλας. τα κεφάλια ανήκαν σε μαχητές του αρχηγείου Τζουμέρκα του δσε που διείσδυσε πρόωρα στην άρτα με αποτέλεσμα τον εγκλωβισμό και την ήττα του. τα κεφάλια εκτέθηκαν και σε γύρω χωριά από παρακρατικούς και ,ΜΑΥ. ένα από τα κεφάλια των νεκρών ταυτοποιήσαμε ότι ανήκε στον Θεόδωρο Ζαλοκώστα (παλιούρα) υπολοχαγό του δσε και σημαίνοντα κομμουνιστή του αρχηγείου Τζουμέρκα.

72) Τo κεφάλι του αντάρτη του,ΔΣΕ Ταμπάκου Γεώργιου εκτέθηκε σε χωριά του Ελικώνα αφού ο ίδιος είχε θανατωθεί στα χέρια του αδελφού του που δρούσε στα μαυ.  (πηγη: θανάσης κόκκας: 1108 ημέρες στα βουνά της ρούμελης)

73) στις 26 νοεμβρίου του 1947 παρακρατικοί του χωριού Μαργιολάτα Παρνασσίδας δολοφόνησαν τον παλιό αντάρτη του ελας ηλία μακρυνιώτη. μετά το έγκλημα απέκοψαν το κεφάλι του και μαζί με τα ζώα του (η δολοφονία έγινε στο μαντρί του θύματος) κατευθύνθηκαν στην πλατέια του χωριού. εκεί εξέθεσαν το κεφάλι σε δέντρο αφού πρώτα χτύπησαν με αυτό (!) την γυναίκα και την επτάχρονη κόρη του. (πηγη: ελένη τραγγανίδα-μακρυνιώτη " μυρτιά του βουνού")

74) Τον νοέμβριο του 1949, ο διοικητής της 123ης ταξιαρχίας ,ΔΣΕ Λευτέρης Παπαστεργίου, βρίσκεται στα πιέρια οργανώνοντας ομάδες ανταρτών για να περάσουν στην αλβανία. κάτω από συνθήκες ήττας, πείνας και διόξεων, ο "Ολυμπίσιος" παλευει να σώσει ότι απέμεινε από τον δσε. στα μέσα του νοέμβρη κατεβαίνει στο χωριό του τσαριτσάνη να βρει ψωμί για να φάει. του την έχουν στημένη παρακρατικοί και χωροφύλακες και μετά από προδοσία. εκεί ο Παπαστεργίου θα αφήσει την τελευταία του πνοή. το κορμί του μεταφέρθηκε στην Ελασσόνα και κρεμάστηκε για πολλές ημέρες από φανοστάστη.

75) το κεφάλι του Τσιάκου Γεώργιου μέλους της διοίκησης του εργατικού κέντρου αγρινίου και υπολοχαγού της λαικής πολιτοφυλακής του δσε κρεμάστηκε το 1949 στην πλατεία αβόρανης Αγρινίου. ο Τσιάκος έπεσε ηρωικά σε μάχη με χωροφύλακες στην περιοχή Αραποκέφαλα Τριχωνίδας.

76) στις 15 -12-1949, μια όμάδα αγωνιστών του ,ΔΣΕ με επικεφαλής τον Γιάννη Μαγκλάρα οργανώνει εξόδους αγωνιστών από την χώρα. η ομάδα αυτή έχει ως βάση της την γιάφκα των αντωναίων στα αργύρια φθιώτιδας. οι παλιοί τροφοδότες αντωναίοι όμως έχουν προδόσει στα στερνά τους αντάρτες. έτσι ο Μαγκλάρας πέφτει με ακόμα 6 συντρόφους του στην θέση παλιοφυτιές διλόφου. τα επτά κεφάλια τους τοποθετούνται από τον στρατό σε κιβώτια πυρομαχικών και εκτίθενται στην πλατεία Σπερχειάδας. όταν η διαπόμπευσή τους τελείωσε έδωσαν την άδεια να ταφούν σε κοινότάφειο στο νεκροταφείο της πόλης.

77) το κεφάλι του Τάκη Παπαιωάννου, δάσκαλου και επιτελάρχη της 144η ταξιαρχίας εκτέθηκε σε παλούκι στην πλατεία του χωριού του πλέσσα δωρίδας. το κεφάλι επιχείρησε να το θάψει η εξαδέλφη του αλλά οι χίτες του χωριού το ξέθαψαν και το ξαναέβαλαν στην πλατεία. μόνο την δεύτερη φορά επέτρεψαν στον νεκρό να ησυχάσει.

78) o Θεόπιστος Πιτσιλίδης, υπήρξε ένας από τους τελευταίους εν ενεργεία αντάρτες του δσε. το 1950 και ενώ βρίσκονταν σε κρυψώνα με ακόμα 5 συντρόφους του και ένα ασύρματο, κυκλώθηκε από δυναμεις του ες. αποφάσισαν να δώσουν τέλος στην ζωή τους με μια χειροβομβίδα αφού κατάστρεψαν έγγραφα και τον ασύρματο. το σώμα του εξετέθη στα γρεβενά ως το κορμί του τελευταίου αντάρτη.

79) to 1949, έξω από το γυμνάσιο Ακράτας βασανίσθηκε από λοκατζίδες ο αντάρτης του ,ΔΣΠ Γιώργης Χαραλαμπόπουλος. εκεί ο Χαραλαμπόπουλος αναφέρει στην μαρτυρία του στο περιοδικό εθνική αντίσταση τεύχος 130, ότι άγνωστοι είχαν κρεμάσει στον φράχτη του γυμνασίου και 3 κεφάλια ανταρτών.

80) Τo 1949, o καπετάνιος του ,ΕΛΑΣ και αξιωματικός του ,ΔΣΕ Γιάννης Κατσικόπουλος δίνει τελος στην ζωή του αυτοκτονώντας για να μην πέσει στα χέρια του στρατού ζωντανός. το πτώμα του μεταφέρεται στην πλατεία Καλαβρύτων και εκτίθεται σε κοινή θέα για πολλές ημέρες.

81) το 1948, μετά την μάχη στο μπούζι Στυμφαλίας, παρακρατικοί αιχμαλωτιζουν μια νεαρή αντάρτισσα του δσε. την πέρασαν για την θρυλική "Δέσπω" του ,ΔΣΕ και αφού την βίασαν και την κατακρεούργησαν κατέβασαν το κεφάλι της και το κρέμασαν στην πλατέια τρικάλων κορινθίας. το κεφάλι αυτό δεν ανοίκει στην "Δέσπω" (Βούλα Κουρούμαλη). ήταν το κεφάλι της αδικοχαμένης Διαμάντως Αδαμοπούλου...

82) Τα κεφάλια των ,ΕΛΑΣελασιτών μπαρμπα-Θωμά Μπέλου και του νεαρού Ηρακλή Παυλίδη κόπηκαν και εξετέθησαν μετά από την δολοφονία τους από ΜΑΥ και χωροφύλακες στην άνω πλατέια Αλμυρού.

83) το κεφάλι του καπετάν Αλευρά εκτέθηκε στο χωριό Νεσάτες Λοκρίδας το 1947 μετά από επιχειρήσεις του ,ΔΣΕ στην περιοχή

84) στην πόλη της Λάρισας μεταφέρεται το 1949 το κορμί του καπετάν Κοσμά για να εκτεθεί σε κοινή θέα προς παραδειγματισμό. ο κοσμάς σκοτώθηκε σε επιχείρηση των ,ΛΟΚ με άλλους αντάρτες στην περιοχή Σπήλαιο

85)  το κεφάλι του καπετάν Τσουμερκιώτη εκτίθεται κρεμασμένο στην πλατεία της καλαμπάκας το 1947 από δυνάμεις του στρατού και της χωροφυλακής.

86) τα κορμιά ανταρτών του ΔΣΠ εκτίθεται στο αίγιο το 1948 από ομάδα στρατιωτών του ες και χωροφυλάκων. μαζί τους διαπομπεύονται και αιχμάλωτοι αντάρτες.

87) το κορμί του καπετάν Κεραυνού ( Χρ. Αποστολίδης) εκτίθεται στον προαύλιο χώρο του κτιρίου της χωροφυλακής Φλώρινας το 1948

88) τα νεκρά κορμιά των ανταρτών της Εύβοιας Παπά και Μαγκλαβάνη εκτίθενται μετά την δολοφονία τους από χωροφύλακες και παρακρατικούς το 1946 στην Χαλκίδα

89) το κεφάλι του αγνώστου εκδιωχθέντα αγωνιστή του ελας φωτογραφίζεται στην χαλκιδική το 1945. στην φωτογραφία φαίνονται τα σύρματα στα αυτιά του που έχουν περαστεί για να κρεμαστεί το κεφάλι από φανοστάτη ή δέντρο.  (αρχείο φαρσακίδης)

90) η παρακάτω φωτογραφία έχει ληφθεί στην Χαλκιδική το 1945. παρουσιάζει την δολοφονία διωκόμενου αγωνιστή από ομάδα παρακρατικών. (αρχείο φαρσακίδης)

91) αποκομμένες κεφαλές ανταρτών εκτίθενται σε άγνωστη τοποθεσία. η λεζάντα της εφημερίδας που "φιλοξενεί" την φρικαλέα φωτογραφία αναφέρει: " παρόμοιον φρικιαστικόν τέλος αναμένει όσους μωρούς θα επιμείνουν από εδώ και εμπρός να ορθώνουν το μικρόν τους ανάστημα εναντίον του κράτους..."

92) το κεφάλι του Γιάννη Κόκκαλου αποκόπηκε από την συμμορία του ταγματασφαλίτη Λευτέρη Καλαϊτζή  και εκτέθηκε στο χωριό του πολυγύρο. το κεφάλι παρουσιάστηκε πρώτα στην μητέρα του, θέαμα που την οδήγησε στην τρέλα. το κεφάλι τάφηκε 3 φορές και ξεθάφτηκε από τους παρακρατικούς. 

  93)1948, βέρμιο, σε μπλόκο παρακρατικών και χωροφυλάκων πιάνονται και δολοφονούνται 23 αγωνιστές του δσε. ανάμεσά τους οι Ρομανόπουλος και Χριστοδουλάκης. τα σώματά τους εκτίθενται σε άγνωστη τοποθεσία και οι θύτες τους φωτογραφίζονται πάνω τους.

 

94) 1948 τέλη, τα κεφάλια των πολιτικών καθοδηγητών Τσιτήλου και Μακριδάκη που έπεσαν μαχόμενοι με ένοπλα τμήματα του δσε κρήτης αποκόπτονται από απόσπασμα χωροφυλακής και μαυ και εκτίθενται στο χωριό Μεσκλά.

95) το παρακάτω αποτελεί απόσπασμα του αυτοβιογραφικού έργου του Μίκη Θεοδωράκη δρόμοι του αρχάγγελου.(βρισκόμαστε στην κρήτη των τελών του 1949, ο Μίκης Θεοδωράκης έχει επιστρέψει στο πατρικό του από την μακρόνησο. πρακτικά ο εμφύλιος έχει λήξει)

όταν πλησιάζαμε στην γέφυρα του κλαδισού, για να μπεις στα χανιά ένας χωροφύλακας μας έκανε σήμα να σταματήσουμε και να παρκάρουμε πίσω από την ουρά παρκαρισμένων λεωφορείων και αυτοκινήτων, που είχαν στηθεί στη δεξιά πλευρά του δρόμου. μας διέταξε να βγούμε έξω. ο θείος του είπε "τμηματάρχης της γενικής διοικήσεως". όμως ο χωροφύλακας χωρίς να εντυπωσιαστεί από το αξίωμα, θα έλεγα ζοχαδιασμένος, του λέει "κι ο παπάγος να σουνα το ίδιο μου κάνει. θα βγείτε όλοι για να δείτε όλοι." μια ουρά από χωριάτες και χωριάτισσες κάπου διακόσια μέτρα μάκρος, είχε σχηματιστεί και βάδιζε αργά προς τον κλαδισό. εκεί είχαν κρεμάσει τον καπετάν Γιώργη, τον φόβο και τον τρόμο της χωροφυλακής και γενικότερα των "εθνικών δυνάμεων" της περιοχής. είχαν φτιάξει ένα είδος κρεμάστρας, με χοντρά κλαδιά από δέντρα κι από εκεί κρέμονταν σαν σφαχτάρια οι σκοτωμένοι αντάρτες και αντάρτισσες. τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, όλοι όσοι έμπαιναν κι όσοι έβγαιναν από τα χανιά και που θα περνούσαν υποχρεωτικά τη γέφυρα, θα έπρεπε να παρελάσουν μπροστά στους κρεμασμένους για "να δουν". πλάι στον καπετάν-γιώργη είχαν κρεμασμένη τη δασκάλα- έτσι ήταν το αντάρτικο ψευδώνυμό της.(μάλλον η βαγγελιώ κλάδου) αυτή την είχαν κρεμάσει ανάποδα. έτσι που φαίνονταν η μαύρη κιλότα της. η άσπρη κοιλιά της και ο αφαλός της που είχε τριχίτσες. τα δυο βυζιά της είχαν πέσει στους ώμους απ' τις δυο πλευρές του προσώπου που ήταν παράξενο να το βλέπεις ανάποδα. είχε τα μάτια ολάνοιχτα, μαύρο χρώμα. κάτασπρη κόρη. κι όπως σε κοίταζαν ανάποδα, σου έρχονταν να οπισθοχωρήσεις, αυθόρμητα. σαν να σε πρόσταζαν: "τι κάθεσαι προχώρα!" πιο πέρα, άλλοι δυο αντάρτες κρεμασμένοι κανονικά. δυο παιδιά θα λεγες δεκαέξι χρονών το πολύ. ο ένας χαμογελούσε. όμως και οι δύο είχαν πολλές και βαθιές πληγές από όπου έσταζε αίμα. σημάδι ότι τα βασάνισαν και τα σκότωσαν εκείνο το πρωί. πλάι στον κάθε κρεμασμένο δεξιά ζερβά ήταν τοποθετημένοι στρατιώτες με πλήρη εξάρτυση. άλλοι είχαν ύφος αδιάφορο κι άλλοι φάνηκαν θλιμμένοι. όμως οι περισσότεροι κοίταγαν καλά στα μάτια όσους περνούσαν από μπροστά σαν να ήθελαν να μαντέψουν τι σκέπτονται. οι πιο πολλοί, κυρίως χωριάτες κοίταζαν τους νεκρούς με τρόμο. κάπου κάπου βρίσκονταν κανένας να βρίσει να φτύσει τους νεκρούς. το έκαναν από φόβο ή από μίσος; ο χωρικός που ήταν ακριβώς μπροστά μας, έσβησε το τσιγάρο του στον αφαλό της δασκάλας. μύρισε καμένο κρέας. γέλασε με το κατόρθωμά του στον φρουρό, όμως αυτός τον αγριοκοίταξε. καθώς περνούσα με την σειρά μου μπροστά στους σκοτωμένους σκεπτόμουν μονάχα μια λέξη "εκδίκηση" τίποτα άλλο.

96) το παρακάτω αποτελεί απόσπασμα του αυτοβιογραφικού έργου του Μίκη Θεοδωράκη δρόμοι του αρχάγγελου.

στο χωριό Κλαδισός κοντά στα Χανιά οι κυβερνητικές δυνάμεις τοποθέτησαν τα ακέφαλα σώματα και τα κεφάλια 7 ανταρτών του δσε κρήτης και μιας γυμνής γυναίκας στο κεφάλι της οποίας είχαν βάλει και γυαλιά για αστείο. το τελευταίο κεφάλι και κορμί ήταν του Εκτορα θεοδωράκη (μακρινού εξαδερφου του μίκη θεοδωράκη.

97) από το βιβλίο "μακρόνησος" του Νίκου Μάργαρη

το νεκρό σώμα του παναγιώτη αδάμου, κρατούμενου στη μακρόνησο που δολοφονήθηκε από το ξύλο, οι χωροφύλακες το τοποθέτησαν σε φορείο και το περιέφεραν στις σκηνές των "αμετανόητων" για παραδειγματισμό. το περιστατικό έλαβε χώρα στα τέλη του 1949.

98) από το βιβλίο του Απόστολου Αποστολόπουλου "γροθιά στη νύχτα"

το κεφάλι του αδελφού του Αποστόλη Αποστολόπουλου, Δημήτρη, που ήταν αντάρτης του δσε κόπηκε από αγνώστους που τον σκότωσαν το 1949 και κρεμάστηκε σε μπαλκόνι του Αγίου Γεωργίου της Εύβοιας. το χωριό βρίσκεται κοντά στην Ιστιαία.

99) ριζοσπάστης 1/1/2010

τα κεφάλια των τελευταίων ανταρτών της ρούμελης, Δρόσου Κεφαλά, Νίκου Γεράνη, Κώστα Κόκλα, Κώστα Κραβαρίτη και του Γιάννη Ζερμπίνου μεταφέρθηκαν στο παζάρι της σπερχειάδας όπου νωρίτερα κρέμασαν το κεφάλι του θανάση καλαμπόκα. οι τελευταίοι αντάρτες σκοτώθηκαν από μαυ και στρατιώτες του ες στις 17/12/1949. για το φρικτό τους τέλος ευθύνεται ο ταγματάρχης Φλώρος.

100) το κεφάλι του στελέχους του ,ΔΣΕ στερεάς Γεώργιου Καλδή (Κέδρος) αποκόπηκε μετά την αυτοκτονία του, από μέλη των ,ΜΑΥ, κατ' εντολή στελεχών του εθνικού στρατού και περιφέρθηκε καννιβαλικά στην πλατεία του χωριού Μελίβοια.

101) μετά τη  μάχη του όρους κέρκη στις 21 ιουλίου του 1949, ο στρατιωτικός διοικητής του ,ΔΣΕ, Σάμου Γιάννης Μαλαγάρης κινδύνευσε να πιαστεί αιχμάλωτος από τις κυβερνητικές δυνάμεις μαζί με ομάδα ανταρτών του αρχηγείου. Ο Μαλαγάρης, αξιωματικός καριέρας, προτίμησε να αυτοκτονήσει παρά να υποστεί τον εξευτελισμό της διαπόμπευσης. μαζί του αυτοκτόνησαν και τα στελέχη του αρχηγείου Γρυδάκης, Βακαλόπουλος και Σβερκίδης. τα σώματα των νεκρών συγκεντρώθηκαν από τον κυβερνητικό στρατό και διαπομπεύθηκαν στο Βαθύ Σάμου. τα κορμιά πέρασαν πρώτα από το στρατόπεδο αιχμαλώτων στο βαθύ όπου βρίσκονταν κλεισμένοι, αντάρτες του ,ΔΣΕ Σάμου και συγγενείς τους. οι φρουροί του στρατοπέδου ανάγκασαν τους αιχμαλώτους να σταθούν στο συρματόπλεγμα για να δουν την πομπή.

102) στις 17 μαΐου του 1949, ο συγκροτηματάρχης Μιλτιάδης Βακάκης από την Υδρούσα κατεβαίνει στο χωριό του να πάρει πληροφορίες, τον συνοδεύει ο αντάρτης Θεόδωρος Χατζηθεοδώρου από τα Κουμέικα. η αντάρτες πέφτουν σε ενέδρα κυβερνητικών και σκοτώνεται ο βακάκης. ο Χατζηθεοδώρου καταφέρνει να διαφύγει. οι κυβερνητικές δυνάμεις αφού έγδυσαν το σώμα του Βακάκη το κατέβασαν με κάρο και το εξέθεσαν σε κοινή θέα στο Καρλόβασι. ο λαός της πόλης όχι μόνο δεν ασέλγησε στο πτώμα του νεκρού αλλά απέφευγαν συστηματικά την πλατεία όπου βρίσκονταν η σωρός. μόνη εξαίρεση υπήρξε κάποιος παλαιοημερολογίτης ιερέας, ο Παπαθεόδωρος που πλησίασε τον νεκρό, το έβρισε και τον κλώτσησε.

103) στις 4 σεπτεμβρίου του 1949, η ομάδα των Γ. Βακαλόπουλου, Μ. Κόκα και Βαγγέλη Δεσκέ ξεκίνησε αποκομμένη όπως ήταν μετά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις να πάρει επαφή από τις ομάδες του όρους καρβούνη. ενώ η ομάδα προσπαθούσε να περάσει από την περιφέρεια καρλοβασίων, έγινε αντιληπτή από τους κυβερνητικούς και χτυπήθηκε δίπλα στο ποτάμι. στη σύγκρουση σκοτώθηκε ο Βαγγέλης Δεσκές και αιχμαλωτίσθηκε ο βακαλόπουλος. οι κυβερνητικοί μετέφεραν τον νεκρό και τον αιχμάλωτο στο πλοίο που μυδραλλιοβολούσε από την θάλασσα και έπαιρνε μέρος στη μάχη. σε λίγο κουβάλησαν, βαριά τραυματισμένο και τον Μ. Κόκα ο οποίος βλέποντας τους συντρόφους του φώναξε " μας φάγαν οι φασίστες Βακαλοπουλε". αυτό εξαγρίωσε έναν αξιωματικό που έβγαλε το περίστροφό του και αποτελείωσε τον τραυματία. ο Βακαλόπουλος εκτελέστηκε μερικές ώρες αργότερα επάνω στο καράβι υπό άγνωστες συνθήκες. τα κορμιά των τριών ανταρτών διαπομπεύθηκαν στο Καρλόβασι και μετέπειτα στο χωριό Λέκα από όπου κατάγονταν ο Βακαλόπουλος. επειδή οι κυβερνητικές δυνάμεις απαγόρευαν την ταφή ανταρτών σε κοινοτικά νεκροταφεία, οι 3 νεκροί θάφτηκαν από τον Στέλιο Σεβαστάκη σε μια ασβεστοκάμινο έξω από το χωριό. όπως μαθέυτηκε αργότερα οι ,ΜΑΥ που πρωτοστάτησαν και ζήτησαν την εκτέλεση του βακαλόπουλου είναι ο λεκάτες Γεώργιος Βαλής, Μανώλης Κρητικός, Δημήτρης Κόκας, Δημήτρης Πετράκης και Χρυσόστομος Σαρημανώλης. οι ,ΜΑΥ εισέπραξαν το ποσό επικήρυξης του Βακαλοπουλου. Ο ΜΑΥ Κρητικός επιχείρησε να δώσει το μερίδιό του στη χήρα του Βακαλόπουλου η οποία του απάντησε " κράτησέ τα. Αυτά θα σε κυνηγάνε σε όλη σου τη ζωή".

104) το 1951, ο ανθυπασπιστής Ευτύχιος, σταθμάρχης χωροφυλακής Μαραθοκάμπου κάλεσε στο γραφείο του τον κατάδικο τότε καπετάνιο του ,ΔΣΕ Σάμου Γιάννη Ζαφείρη για να του διηγηθεί το φοβερό έγκλημα του Μαραθόκαμπου. στα τέλη του μάη του 1948 οι μαυδες των αρβανιτών σε συνεργασία με πυργιώτες παρακρατικούς και με χωροφύλακες της μονάδας πύργου εκτέλεσαν με φρικτά βασανιστήρια έξι άνδρες του δσε σάμου που είχαν αιχμαλωτιστεί στις ξηρόλακες. ανάμεσά τους βρίσκονταν και ο Μανώλης Αποστόλου που αφού τον βασάνισαν τον έσφαξαν και με ένα κατσούνι και απέκοψαν το κεφάλι του. το κεφάλι τοποθετήθηκε σε τορβά και διαπομπεύτηκε στον μαραθόκαμπο. εκεί οι μαυ το κλωτσούσαν σαν τόπι.

105) το καλοκαίρι του 1948, ομάδες νεολαίων του ΔΣΕ ανατρέπουν τους κυβερνητικούς από την περιοχή μαρμαρέικα του όρους καρβούνη. οι αντάρτες κατάφεραν να πάρουν μαζί τους τους τραυματίες τους, όμως δεν κατάφεραν να θάψουν τους δύο νεκρούς τους. την επόμενη ημέρα ο γνωστός κεφαλοκυνηγός χωροφύλακας Νίκος Λιόντας, βγήκε να μαζέψει κεφάλια ανταρτών. μαζί με τα δύο κεφάλια των ανταρτών έριξε στον ίδιο τορβά και το κεφάλι του στρατιώτη βασμάρη που είχε πέσει στην μάχη και των οποίο οι κυβερνητικοί δεν βρήκαν για να περισυλλέξουν. τα κεφάλια εκτέθηκαν στο χωριό κοντέικα όπου ανάμεσα στους θεατές ήταν και η γυναίκα του στρατιώτη η οποία άρχισε να ξεφωνίζει στη θέα του κεφαλιού του άνδρα της. η μακάβρια υπόθεση και το κανιβαλικό λάθος του λιόντα πήρε έκταση αφού ξεσήκωσε όλο το χωριό. τελικά ομάδα φαντάρων στάλθηκε πίσω στο βουνό να περισυλλέξει και το υπόλοιπο κορμί του στρατιώτη το οποίο συγκόλλησε υγειονομικός για να ταφεί με τιμές αξιωματικού αμέσως μετά. από τότε με στρατιωτική εντολή, οι εκθέσεις κεφαλών έπαψαν και εκτίθονταν ολόκληρα τα σώματα των ανταρτών.

106) το άψυχο σώμα του σαμποτέρ και διμοιρίτη Αριστείδη Ζάγκα του ,ΔΣΕ Σάμου εκτέθηκε σε κοινή θέα από τους εκτελεστές τους στο βαθύ σάμου. ο Ζάγκας πιάστηκε σοβαρά τραυματισμένος σε παραθαλάσσια σπηλιά και εκτελέστηκε επί τόπου. το κορμί του περιφέρθηκε γυμνό στους δρόμους, φωτογραφήθηκε κανιβαλικά και κρεμάστηκε για πολλές ημέρες στην πόλη. οι δολοφόνοι του ανάγκασαν το μικρό του παιδί να σταθεί και να φτύσει το κορμί του πατέρα του.

107) η παρακάτω φωτογραφία προέρχεται από την εφημερίδα "νέα αλήθεια" και εικονίζει τα κεφάλια δύο ανταρτών του δσε πιερίων που εκτίθενται σε άγνωστη τοποθεσία.

108) ο αντάρτης του ,ΔΣΕ Πελοποννήσου Αντώνης Σταυρόπουλος αιχμαλωτίστηκε το 1947 στην μεγάλη Βρύση Λακωνίας από ομάδα παρακρατικών της περιοχής. ο αντάρτης αποκεφαλίστηκε επί τόπου και το κεφάλι του εκτέθηκε στο χωριό.

εγώ συνεχίζω και καταδικάω τους αποκεφαλισμούς από όπου και αν προέρχονται, ελπίζω όλοι οι αναγνώστες να καταδικάζουν και τους παραπάνω......φρούδες ελπίδες, θα πείτε κάποιοι!